"Wij geloven dat het Nederlandse onderwijs tot één van de beste
ter wereld kan behoren, als wij er echt voorrang aan geven. Wij
zijn er van overtuigd dat investeren in onderwijs leidt tot grotere
weerbaarheid van mensen, tot meer kansen. Wij kiezen er in deze
economisch moeilijke tijd bewust voor om te investeren in onderwijs
en onderzoek. Wij geven leerlingen, studenten, leerkrachten en
onderzoekers de kans om Nederland weer op de kaart te zetten als
Top 5 van de kenniseconomieën."
Met deze passage kiest het CDA voor de periode 2013-2017 voor
een beleid waarin sanering, hervorming en investering hand in hand
gaan. Die inzet was door de financiële specialist in de Tweede
Kamer, Elly Blanksma, al bij de start van het later mislukte
Catshuisoverleg van de gedoogcoalitie aan ScienceGuide onthuld. De regeringspartij kiest er nu voor
deze lijn versterkt door te zetten voor de komende
parlementaire periode.
Tenminste €1 miljard extra
In de eerste berekeningen die 'achter' het program en de teksten
worden ingevuld, gaat men uit van een extra impuls voor onderwijs
en onderzoek van €1 miljard. Daarin is het krachtige signaal van
Eurocommissaris Olli Rehn nog niet verwerkt, zo verneemt
ScienceGuide. Hij maant Nederland fors meer te investeren
in fundamenteel onderzoek, naast de prioriteit voor de topsectoren,
en meer investeringen in onderzoek vanuit het bedrijfsleven en
andere private bronnen aan te jagen.
De gezamenlijke ambitie naar de wereldtop en de rollen en
verantwoordelijkheden van alle betrokkenen bij de kennissector wil
het CDA vastleggen en richting geven door het sluiten van een soort
'Wassenaars' akkoord, "een Nationaal Onderwijsakkoord tussen
vertegenwoordigers van ouders, leerlingen/studenten, leerkrachten,
scholen en overheden."
Herijking HBO en Lerarenopleidingen
Daarin wil het CDA een Fins beleid voorop stellen, ook ten
aanzien van het docentschap en de opleiding tot deze professie.
"Selectie aan de poort laat alleen de allerbeste studenten toe tot
lerarenopleidingen. Aanbrengen van meer functiedifferentiatie zorgt
voor meer carrièreperspectief in het onderwijs. We willen de
lerarenopleidingen en vooral de Pabo weer aantrekkelijk maken voor
mannen."
Het beroepsonderwijs krijgt zwaar accent, als onmisbare
voorwaarde voor een blijvend succesvolle kennissamenleving en
-economie. Daarbij komt voor het HBO wel een ingrijpende herijking
op tafel in het nieuwe CDA-program. "We zetten in op het
aanbieden van Associate Degrees in de vorm van meer samenwerking
tussen mbo en hbo. Het opleidingenaanbod moet in samenwerking met
het bedrijfsleven herijkt worden, zodat onderwijs beter aansluit op
de arbeidsmarkt."
SF moet blijven
Over collegegelden en studiefinanciering is de tekst van het
ontwerp-program - dat nog door de leden en het partijcongres moet
worden goedgekeurd - af en toe pikant. Zo wil het CDA een
verdergaande differentiatie van de HO-tarieven: "lager voor
arbeidsmarktrelevante studies en hoger voor bijzonder excellente
opleidingen." Daarbij bepleit het program wat
lijsttrekker en fractieleider Van Haersma Buma deze week nota bene
nog met vuur afwees als een potverteerdersgedachte van PvdA'er
Ronald Plasterk: "Verlaging van het collegegeld kan
bijvoorbeeld ingezet worden voor technische opleidingen en
lerarenopleidingen voor die vakken waar een tekort is of
dreigt."
Over de studiefinanciering is het CDA kort en bondig. Men houdt
vast aan de lijn, dat de basisbeurs gehandhaafd moet worden.
"Hierdoor bevorderen we het studeren en voorkomen we het opbouwen
van schulden." Wel beperkt men dit tot de bachelorfase. De kenners
in het Haagse gaan er vanuit, dat het CDA zich hiermee vooral
richting de gezinnen in de middeninkomens met studerende kinderen
wil profileren, tegenover bijvoorbeeld VVD, D66 en PvdA, die een
volledig leenstelsel bepleiten. Dit zou dan bovenop nog andere
lastenverzwaringen voor juist deze groep burgers moeten komen.
Aangezien het CDA in het mislukte Catshuisakkoord de facto zo'n
leenstelsel al had geslikt, mag verwacht worden dat men in een
eventuele formatie de basisbeurs uiteindelijk als wisselgeld
zal inzetten. Daarmee kan men de investeringen in
onderwijs en onderzoek bovenop de al aangegeven €1 miljard extra
een aanvullende impuls geven.
Meer geld voor fundamenteel onderzoek
Waar het het R&D-beleid betreft, zijn ook opvallende
politieke keuzes gemaakt. Met nadruk wordt gesteld, dat de gelden
voor de topsectoren en andere kennisinvesteringen als
cofinanciering voor Europese R&D-middelen moeten worden benut,
en omgekeerd. Daarmee is een bekend pleidooi van UU-voorzitter Yvonne van Rooy door
haar partij overgenomen en is de kans op een dergelijke
'miljardenhefboom' voor kennisinvesteringen verder toegenomen.
Het signaal van Olli Rehn is op de valreep nog in het
eindontwerp van het program verwerkt. met de volgende zinsnede
wordt daat nader op in gegaan: "In aanvulling hierop zullen
structureel meer middelen beschikbaar komen voor
fundamenteel onderzoek. Deze zullen op basis van kwaliteit worden
toegekend."