Speciaal voor de publicatie 'Zichtbaar Zuid' heeft de Hogeschool
Rotterdam de activiteiten die zij sinds 2007 in de Rotterdamse wijk
onderneemt met studenten, docenten en onderzoekers gebundeld. Marco
Pastors, sinds kort directeur van het Nationaal Programma
Rotterdam-Zuid ging in gesprek met collegevoorzitter Jasper Tuytel
over deze wijk en wat de hogeschool daarvoor betekent.
De eerste kennismaking met Zuid
Pastors: 'Ik ben in 1983 gaan studeren in Rotterdam. De
enige reden waarom je als student aan de Erasmus Universiteit op
Zuid komt, is om examens te maken in Ahoy. Ik raakte toen altijd de
weg kwijt op Zuid.'
Tuytel: 'Ik ben een Hagenees, mijn vader was een
fervent voetballiefhebber en nam mij vaak mee naar De Kuip. De
weinige keren dat ADO won van Feyenoord bestond er voor mijn vader
geen groter plezier dan met zijn groen-gele sjaal om een kroeg in
Feijenoord in te stappen om de Rotterdammers te stangen.'
Pastors: 'Dat was wel heel gewaagd!'
Tuytel: 'Op enig moment ontstond er altijd wel bonje,
maar tegen die tijd was hij al verdwenen.'
Go & No-Go areas in Zuid
Pastors: 'Ik woon op Zuid. Als ik 's avonds ergens
naartoe moet, dan doe ik het. Maar veel straten voelen toch wat
ongemakkelijk aan. Dat ervaren veel mensen zo. Ouderen laten
bijvoorbeeld 's avonds hun hondje niet meer uit. De kans op
onaangename ervaringen is op veel plekken best groot.
In woongebieden zou je een rustige sfeer willen, met wat groen,
rijtjeshuizen. Zuid is meer gestapeld, mensen binnen hebben weinig
zicht op wat er op straat gebeurd. Daar komt bij dat veel wijken
een enorm verloop kennen. In slechtere straten zit het aantal
verhuizingen boven de dertig procent. Daardoor is er veel
minder samenhang en sociale controle. Van de nieuwkomers is het
gemiddelde inkomen nog lager dan het toch al lage gemiddelde
inkomen. Het is echt niet zo dat die mensen zich 24 uur per dag
misdragen, maar ze komen er niet aan toe om net even dat beetje
extra te doen om ervoor te zorgen dat hun wijk een mooie, leefbare
omgeving wordt.'
Tuytel: 'In mijn jonge jaren heb ik veel gereisd en in
grote steden rondgelopen waar het honderd keer erger was, dus ik
heb geen angst om 's avonds op Zuid te komen. Het is vaak meer een
gevoel van onveiligheid dan dat er werkelijk constant mensen
overhoop gestoken worden. Er zijn delen waar je prima een
avondwandeling kunt maken, de tuinsteden bijvoorbeeld.'
Pastors: 'Klopt, dat zijn prima buurten. Maar goed, je
kunt wel zeggen: "Vergeleken bij steden ver weg valt het reuze
mee", maar voor Nederlandse begrippen slaan alle meters naar de
negatieve kant uit. Je moet het niet teveel relativeren.'
Tuytel: 'Zeker, de concentratie van problemen is op
Zuid voor Nederlandse begrippen ongehoord groot.'
Pastors: 'Mooie plekken zijn er natuurlijk ook. Neem
Katendrecht, met de brug, de appartementen erachter, en dan ook nog
zo'n beroemdheid als de SS Rotterdam ervoor. Het uitzicht vanaf de
punt is geweldig. Aan de zuidkant de industrie, tegenover de
Euromast, het Park. Noem een Rotterdamselandmarken je ziet hem
vanaf die plek.'
Tuytel: 'Heijplaat is ook zo'n wijk met veel potentie.
Het is een prachtige omgeving, alleen was het helemaal verlaten en
er was geen verbinding met het centrum, totdat wij er in 2007 aan
de slag gingen.'
Pastors: 'Ik heb gisteren voor het eerst een bezoek
gebracht aan de RDM Campus. Bijzonder indrukwekkend hoor, echt
ongelofelijk.'
Tuytel: 'Mooi! Ja, RDM is echt mijn kindje. Ik zeg
altijd over Zuid: Als je blijft hangen op wat er níet goed gaat,
dan kom je er nooit doorheen. Je moet laten zien wat wél kan. RDM
was ooit een succesvol bedrijf waar duizenden mensen hun brood
verdienden. In 2007 was alles weg, een verlaten en failliete
bedoening. De bewoners van Heijplaat voelden zich in de steek
gelaten. Nu is er een vaarverbinding en een geweldige dynamiek door
de campus en de studenten. En er kan nog veel meer ontwikkeld
worden op Heijplaat, daar ben ik van overtuigd.
Het verleden van Rotterdam is voorbij, maar we kunnen met elkaar
ook weer iets nieuws maken. De Creative Factory is ook een goed
voorbeeld van zo'n parel op Zuid. Je lost daarmee niet alle
problemen op, maar je maakt een wijk wel aantrekkelijker voor
jonge, creatieve, hoogopgeleide mensen om er te komen wonen. Dat is
het begin van de omslag.'
Pastors: 'Dat klopt helemaal. Er moeten andere groepen
bijkomen op Zuid: midden- en hogere inkomens, creatieve
ondernemers. Maar let op: Zuid is wel héél groot, er wonen 200.000
mensen. Een overzichtelijke wijk kun je hip maken met mooie
appartementen en cultuur, dan kan er iets ontstaan. Zuid is net zo
groot als Eindhoven. Dan ga je dus Eindhoven hip maken… dat lukt je
niet.
Het creëren van voorzieningen en mogelijkheden op Zuid leidt tot
nu toe veel minder dan verwacht tot resultaten wat betreft het
tegengaan van schooluitval, verbeteren van opleidingsniveau en
arbeidsparticipatie.
Mensen moeten overdag zinvolle dingen te doen hebben. School of
werk, dat is de sleutel. Als je overdag werkt, heb je een gezonder
leven. Je hebt geen tijd om onregelmatig te eten en op de bank te
zitten. Als je je beter voelt, ga je je beter gedragen, krijg je
meer zelfvertrouwen, ga je beter voor je kinderen zorgen en gaan je
kinderen ook anders met jou om. Dan kom je in een opwaartse spiraal
terecht.´
HBO'ers op Zuid
Tuytel: 'De filosofie van de HR is binding met de
stad.Er lopen 3000 studenten van de HR rond in Zuid en die zijn op
allerlei gebieden actief.Dit levert leuk onderwijs op én het levert
wat op voor de samenleving. Een mooi voorbeeld vind ik bijvoorbeeld
de projecten rondom zorg voor oudere bewoners in Zuidwijk.
Wij hebben een paar jaar geleden geprobeerd om samen met
partners als Vestia, de TU Delft en Achmea ouderen met behulp van
moderne technologie meer zelfstandigheid en sociale controle te
bieden. Door omstandigheden is het project toen niet van de grond
gekomen. Ik zou het graag aan Marco mee willen geven als idee voor
de toekomst.'
Pastors: 'Dat mag. De verbindingen tussen stad en
hogeschool zijn erg goed. Ik vind wel in de eerste plaats dat de
studententijd een bijzondere tijd is, een soort verlengde
puber-tijd waar je vooral van moet genieten. Zorg ervoor dat je
echt wat leert tijdens je studie, dat is bepalend voor de rest van
je leven. Een groot deel van de maatschappelijke bijdrage komt pas
later, als je ergens gaat werken.
Wat de hogeschoolstudenten doen bij Bureau Frontlijn, dat vind
ik echt helemaal fantastisch. De reguliere hulp blokkeert door
bureaucratie en wachtlijsten. De aanpak van Bureau Frontlijn is
effectief en direct: Wat kunnen we doen voor mensen met veel
problemen die de vaardigheden missen om hun leven weer op orde te
krijgen?
En dat voeren ze dan direct uit. Zo'n organisatie gecombineerd
met de hulp van slimme studenten, daarmee bouw je echt wat op.'
Tuytel: 'Zo'n aanpak is goed. Je gaat dwars door de
gevestigde orde heen.'
Crisis
Pastors: 'De afgelopen jaren is er veel geld in Zuid
gepompt, maar de resultaten vielen tegen. Meer geld is niet de
oplossing voor Zuid. Dat er nu minder geld is, geeft ons de
gelegenheid de zaken anders en efficiënter aan te pakken. Iedereen
moet wat doen voor zijn geld, een uitkering is niet vanzelfsprekend
meer. Dat is goed. Natuurlijk zijn er nadelen, mensen bij de
gemeente verliezen hun baan, de fysieke ontwikkeling van Zuid zal
vertragen. Maar toch, gevoelsmatig heb ik er moeite mee om somber
te zijn over de crisis.'
Tuytel: 'Toen er geen crisis was, had Zuid problemen en
nu er wel een crisis is heeft Zuid nog steeds problemen. Die enorme
projectencarrousel met al die deelgemeentes die er ook wat van
vinden…ik werd er altijd een beetje moedeloos van. Wat vooral nodig
is, is goede aansturing en het mobiliseren van enthousiasme. Wat
wij doen met onze studenten, kost niks.'
De haven
Tuytel: 'De haven is erg wit.'
Pastors:'Ja, en grijs.'
Tuytel: 'Precies. De haven is oud en grijs en Zuid is
jong en zwart.'
Pastors: 'Daar zou ik graag wat aan willen veranderen.
Hier ligt een taak voor het onderwijs. Op het vmbo moeten docenten
inschatten welke jongens en meisjes goed zijn in techniek, met de
handen werken. Kinderen kiezen veel te vaak voor
schone-handen-beroepen in de administratie of ict met allemaal
doctorandussen in de directie.
Zij worden vervolgens middelmatige werknemers met weinig
groeikansen, terwijl ze uitblinkers hadden kunnen zijn als ze iets
anders hadden gekozen. Als je succesvol wilt met zijn een
mbo-diploma, dan heb je juist in de technische beroepen kansen.
Scholen moeten daar veel meer op sturen en kinderen en hun ouders
gezaghebbend infomeren. Laat ze zien waar het om gaat, wat de
kansen zijn!'
Tuytel: 'Dat geldt ook voor het hbo. Je moet laten zien
dat zorg en techniek ook leuk zijn en dat je er heel veel mee kan.
Innoveren, spannende dingen doen. Dat proberen wij op RDM, door
studenten te laten meedenken en werken aan innovaties in
bijvoorbeeld de mobiliteit of woningbouw.'
Pastors: 'Omdat er in heel Nederland een tekort is aan
technische mensen, is dat een enorme kans voor Zuid. In de toekomst
moeten de loodgieterbusjes elke ochtend Zuid uitrijden om in de
Randstad aan het werk te gaan.'
Begin en eind
Pastors: 'Het nationaal programma heeft een looptijd
van twintig jaar. Mijn taak is om rust te creëren en de lange
termijn-focus te houden. School en werk zijn de eerste jaren de
speerpunten. Dat is het allerbelangrijkste.'
Tuytel: 'Ik hoop dat ik na mijn afscheid in juni actief
kan blijven in relatie tot de stad en Zuid. Als Marco af en toe een
ingewikkeld klusje heeft, dan kom ik graag helpen.'
Dit interview van Sabine Schipper verschijnt ook in de
publicatie van Hogeschool Rotterdam 'Zicht op Zuid'. Voor meer
informatie over de bijdragen van de Hogeschool aan Rotterdam-Zuid
kunt u contact opnemen met n.m.fabries@hr.nl