"Een parlementaire democratie is een delicaat evenwicht waarin
de minderheid voluit haar standpunten kenbaar en hoorbaar moet
kunnen maken en de meerderheid besluiten moet kunnen nemen. Daarom
zijn goed vastgelegde procedures van levensbelang. Het reglement
van orde van de Tweede Kamer is langer en gedetailleerder dan
menige wet en terecht! Het is goed om tijdens het debat niet zomaar
een besluit te nemen over de procedures. Die moeten vastliggen.
On-Nederlands?
Voor deze week is het goed om de procedures nog eens heel goed
door te nemen, want de SP en de PVV hebben aangegeven wetten te
willen filibusteren. Dat is on-Nederlands en eigenlijk gebeurt het
sinds de jaren in het begin van de twintigste eeuw niet meer in
onze Tweede Kamer.
Het gebeurt typisch wanneer er in een land een diepgaand
verschil van inzicht is over de juiste koers, de belangen heel erg
groot zijn en er tijdsdruk is. Aan alle drie de voorwaarden is
voldaan, dus gebeurt het gewoon. Die tijdsdruk is belangrijk en
vooral de PvdA heeft het eerste succes binnen. De wet Werken naar
vermogen, de hervorming van de Wajong, sociale werkplaatsen etc. is
niet doorgegaan.
Dat kwam door zeer effectief gebruik van de vertragingsmiddelen
en doordat staatssecretaris De Krom (VVD) niet snel en adequaat
zijn stukken op tafel legde en met voorstellen kwam. De grootste
hervorming van Rutte ging niet door. De eindstemming stond gepland,
maar vlak daarvoor klapte het Catshuisberaad.
Dezelfde druk is nu aanwezig: alleen deze week kan de Tweede
Kamer nog stukken aan de Eerste Kamer sturen ter behandeling voor
de zomer. Daarna niet meer en zitten we door een lang zomerreces
dat naadloos overgaat in een verkiezingsreces, al bij de
verkiezingen. Alles zal uit de kast gehaald worden, is mijn
inschatting.
Orde reglement in de hand
Dus laten het reglement van orde er eens bijpakken en de
mogelijkheden doornemen. De PVV en de SP hebben niet blind
uitgekozen welke voorstellen ze willen torpederen. Ze zijn niet
gek! Het grootste voorstel, namelijk het fiscale pakket van 7
miljard, laten ze doorgaan.
Ze kiezen ervoor om te filibusteren op de AOW verhoging (levert
volgend jaar 0,15 miljard op) en verhoging van het eigen risico.
Immers als zij onverhoopt in een volgend kabinet komen, willen ze
immers liever, dat het besluit tot - bijvoorbeeld - de BTW
verhoging (die meer dan 4 miljard oplevert) alvast met hun
tegenstem genomen is.
Bij filibusteren gaat het niet meer om de inhoud. Bij de
procedurevergadering wilde de SP nog een hoorzitting over de AOW
verhoging. Tot hun verrassing zei vergadervoorzitter Eddy van Hijum
(CDA): akkoord, maar dan wel op maandag 9 juni. Toen heeft men toch
maar zelf de hoorzitting geweigerd.
Wat weten we over een filibuster op basis van het dat
reglement?
1. Spreektijd
In principe mag je onbeperkt spreken bij wetgeving. Dat deed
bijvoorbeeld SP' er Paul Ulenbelt door 12 uur spreektijd aan te
vragen. Kan dit? Er zijn een paar clausules die gebruikt kunnen
worden.
a. In artikel 64 RvO staat dat de Kamer kan besluiten maximum
spreektijden in te stellen. dat is niet gebeurd, maar kan gedaan
worden.
b. In artikel 58 staat dat een lid alleen over het geagendeerde
onderwerp mag spreken. Dat is heel lastig, 12 uur lang. Als hij dat
niet doet dan kan de voorzitter hem/haar het woord ontnemen
(artikel 59) en zelfs van vergadering uitsluiten (artikel 60).
Ofwel in het Nederlandse parlement kun je geen telefoonboeken
voorlezen.
c. Het guillotine artikel (artikel 68). De voorzitter of een lid
kan tijdens de vergadering voorstellen om de beraadslaging op een
bepaald tijdstip te sluiten. Resterende spreektijd wordt dan naar
billijkheid verdeeld.
2. Aanwezigheid
Om te vergaderen moet het quorum van 76 leden aanwezig zijn.
(artikel 49)
a. Bij het ESM debat tekenden de SP en PVV fractie het register
niet in de hoop dat een quorum zou ontbreken. Dus de
Lenteakkoordcoalitie (77 zetels) zal volledig aanwezig moeten zijn,
zeker nu de vergadering 's morgens om 9 uur begint op woensdag en
donderdag. Deze week zullen PVV en/of SP geen Kamervragen stellen
over verdere blikseminslagen op stations, vermoed ik.
b. Aanwezigheid kun je niet tussentijds checken. Behalve door
een hoofdelijke stemming te forceren. Dat kan door een ordevoorstel
te doen (artikel 56) en dan een hoofdelijke stemming aan te vragen
over dit ordevoorstel (artikel 70). zijn er onvoldoende leden
aanwezig? Dan sluit de vergadering. Dit kan dus bijvoorbeeld 's
avonds laat gebeuren. De vertraging heb je dan al binnen, want de
voorzitter besluit in voorkomende gevallen meestal wel 15-30
minuten te wachten op leden die dichtbij zijn.
3. Stemmingen
Het Nederlandse parlement is het enige parlement zonder
elektronisch stemmen dat ik ken. Stemmen geschiedt bij
handopsteking of hoofdelijk. Je kunt een stemming heel lang rekken
als je wilt.
a. Normaal wordt er alleen over een individueel wetsartikel
gestemd als een lid erom vraagt. Het wetsvoorstel kan dus op
verzoek puntsgewijs aan de orde komen.
b. Elk lid mag over elk onderwerp een hoofdelijke stemming
aanvragen (artikel 70). Dat duurt al gauw 8 minuten. Je kunt
daardoor over een wat uitgebreider wetsvoorstel gemakkelijk uren
gaan stemmen.
Orca Morgan en ander vee
Kortom, ik verwacht veel procedures deze week en denk dan
heimelijk terug aan die collega's, die plenaire Kamerdebatten
gevoerd hebben over alle mogelijke onderwerpen. Denk aan Orca
Morgan, en over een enkele ooievaar. Of collega's die zeven weken
zonder enige zinnige voortgang en besluitvorming in het Catshuis
gezeten hebben dit voorjaar. Wat zij zijn het die de tijdsdruk
uiteindelijk veroorzaakten.
U leest de eerdere columns van Pieter Omtzigt hier