Carl Christian Buhr, directe ambtenaar onder Neelie Kroes bij de
Europese Commissie, benadrukte het belang van Open Access onderzoek
voor de Digitale Agenda van Europa. Toch moest ook hij toegeven dat
de invloed van de Commissie daarin zich beperkt tot dringende
adviezen en het verstrekken van subsidies voor Open Access
initiatieven.
De boodschap blijven herhalen
"Open Access publiceren is een boodschap die het waard is te
blijven herhalen, zeker omdat met de tijd de boodschap vervaagd."
Volgens Buhr valt er nog "een hoop te overtuigen dat Open Access
niet over het 'killen' van copyright gaat."
Belangrijkste middel voor de Europese Commissie is dan ook het
verstrekken van subsidies aan internationale samenwerkingen op het
gebied van onderzoek. Die zullen dan ook nadrukkelijk wel
transparant en dus open access moeten zijn, benadrukken zowel Buhr
als NWO-voorman Engelen. Een streven dat ook in de verklaring van de Global Research Council te
lezen is.
Op de bijeenkomst in het Museon in Den Haag wordt duidelijk dat
dit streven naar Open Access minder eenduidig is dan het op het
eerste gezicht lijkt. Zo zijn er de duidelijke verschillen tussen
de disciplines en de presentatie van onderzoek. Met name het delen
van data blijkt een struikelblok. Wie heeft immers de eerste
rechten op het gebruik van ruwe data?
Beloon ook het delen van data
"Ook data delen moet worden beloond," stelt Carl Christian Buhr,
maar een direct antwoord hoe dit moet in lijn met de 'beloning'
zoals in het geval van een wetenschappelijke publicatie in een
gerenommeerd tijdschrift is niet direct voorhanden.
UTwente-onderzoeker en bestuurslid bij CLARIN-NL dr.
Arjan van Hessen. CLARIN stelt open access als eis voor alle
publicaties en gedeelde data. "Wij proberen wel af te dwingen dat
mensen van open access gebruik maken."
Een manier om dat te stimuleren is het peer reviewen van de
verschillende, vertelt Van Hessen. De peer reviews beoordelen in
dat geval nadrukkelijk "niet de kwaliteit maar vooral de
beschikbaarheid." Toch is er met name vanuit de exacte hoek kritiek
op deze vorm van omgaan met data. Juist het vaststellen van de
kwaliteit van grote datasets is voor hen van belang, waarmee gelijk
het verschil in soorten data over de disciplines duidelijk
wordt.
Wat valt er te halen voor de onderzoeker?
UU-professor Esther Jansma stelt dat met name gewerkt moet
worden aan het motiveren van onderzoekers tot open access
publiceren. "Wat valt er voor hen te halen?" Er moet gestimuleerd
worden dat er een gedeelde onderzoeksagenda komt met een digitale
infrastructuur om zo ook de mogelijkheden voor onderzoekers zelf te
verbeteren.
Volgens ASTRON-onderzoeker dr. Marco de Vos krijgen onderzoekers
op die manier 'stewardship' over hun onderzoek en data. Een term in
Amerika al veelal gebruikt voor de nieuwe rol die onderzoekers
spelen in het beheer van eigen en gebruik van andermans data.
Ook hier blijkt weer dat de groei van mogelijkheden met digitale
data harder is gegaan dan het gouden ei om hier op een
verantwoordelijke manier mee om te gaan. "Wanneer is data eigenlijk
open?" vroeg De Vos het publiek. Een vraag die misschien wel de
kern van het probleem raakt.