In een brief aan de Kamer erkent de minister van EL&I de
schitterende cijfers die deze sector als parel van de hightech in
on land weet te genereren. Het gaat om bijvoorbeeld "60 bedrijven
en kennisinstellingen met een gezamenlijke jaaromzet van €140
miljoen" terwijl "de Nederlandse bijdrage aan ESA €101 miljoen"
bedroeg."
"De bedrijven en hun prestaties kennen steeds meer "een
're-curring' karakter, producten die meerdere toepassingen kennen.
De opdrachten voor levering van zonnepanelen door Dutch Space en
zonsensoren door MOOG-Bradford aan het Europese Galileo satelliet
navigatieprogramma, die in concurrentie zijn verworven, zijn
hiervan een mooi voorbeeld."
Magnifieke premie
Deze signalen hebben Verhagens partij, het CDA, inmiddels tot
een ingrijpende koerswijziging gebracht. Lijsttrekker Sybrand van
Haersma Buma corrigeerde openlijk het beleid van 'zijn'
vice-premier in een rede in Twente. Juist vanwege de hightech-banen
en de Europese multiplier van investeringen in ruimtevaart wil hij,
dat de Nederlandse bijdrage tenminste op peil gehouden wordt. Het
CDA-verkiezingsprogramma heeft in zijn investeringsparagraaf daar
ruimte voor gemaakt.
Buma noemde de impact van de aanwezigheid van de Europese
ruimtevaart-centra in ons land "een magnifieke premie" die zorgt
voor veel arbeidsplaatsen. in de nieuwe startups op dit terrein
gaat het al om zo'n 1500 banen, nderstreepte Buma. Hij verwees
naar de circa "2700 top-R&D'ers" die hierdoor extra in
Nederland aan het werk zijn.
Leven op Mars in Twente
Dit zorgt voor "enorme positieve spillovers op het
gebied van innovatie en R&D naar andere sectoren en
instellingen, zoals de technische universiteiten in Delft,
Eindhoven en Enschede. Veel technieken worden in de ruimtevaart
ontdekt en uitgeprobeerd en worden vervolgens naar andere sectoren
gebracht, zoals de luchtvaartindustrie, de transportsector en
de nanotechnologie."
Omdat zijn partij bovenop het 'Kunduzakkoord' een
'werkakkoord' wil met het bedrijfsleven en de vakbonden, legde Buma
de nadruk op de noodzaak om juist in de meest innovatieve sectoren
de werkgelegenheid en slimme investeringen, juit ook Europees
aangedreven, een impuls te geven. Het succes van de space-hightech
in ons land laat zien hoeveel potentie er juist op dit terrein is,
tegen de lijn van EL&I en de eurosceptici in.
In zijn Twentse rede somde Buma een reeks bedrijven in de
hightech in het oosten van het land op, die op dit terrein
voorop lopen. Meest opmerkelijk: "LionX in Enschede werkt
aan 'Lab on a chip' en maakt onderzoeksapparaten om leven
op Mars te detecteren. Afgeleid daarvan is voor de brede
medische sector het 'Lab on a chip'
ontwikkeld. Dit zorgt ervoor dat 1 druppeltje bloed op een
plaat nu voor een onderzoek daarnaar voldoende is, waar
er vroeger vier onderzoeksruimtes voor nodig waren."
70 startups
Pikant is, dat de cijfers van Verhagens ministerie deze
investeringslijn van zijn partijgenoot feitelijk
onderbouwen. Het ESA Business Incubation Center in Noordwijk
biedt ruimte aan nieuw ondernemerschap op basis van
ruimtetechnologie en levert nu al 70 starters in Nederland,
vergeleken met 140 starters totaal in alle ESA-incubators, zo
meldt EL&I aan de Kamer.
Het Satellietdataportaal is een voorbeeld van een nieuwe,
eScience gebaseerde toepassing in deze sector. "Inmiddels hebben
zich bijna 90 bedrijven, 4 non-profitorganisaties, 13
kennisinstellingen en 25 overheden als gebruiker geregistreerd."
Het bedrijf eLeaf, dat met satellietdata toepassingen ontwikkelt
voor duurzaam water- en voedselgebruik, laat zien hoe nieuwe
bedrijvigheid hierdoor ontstaat. "Met dit nationale portaal loopt
Nederland voorop op weg naar de operationele fase van het Europese
aardobservatieprogramma GMES."
Multiplier boven de 5
Doordat ons land nog steeds een hoofdkwartier van de Europese
ruimtevaart herbergt is de impact zelfs bijzonder groot. Nog
wel. EL&I rekent voor: "De 'multiplier' van de ESA-contributie
die Nederland betaalt, komt dus neer op 4,26. Wanneer daarbij de
industriële omzet wordt opgeteld die ESA in Nederland genereert,
waarbij Nederlandse organisaties meer binnenhalen dan de nationale
inschrijving, stijgt de returnfactor naar 5,3."
Daarbij is een belangrijke spinoff voor een diensteneconomie op
hoog niveau ook niet te versmaden: "Het internationale karakter van
ESTEC heeft Noordwijk doen ontwikkelen tot een belangrijke
Nederlandse congreslocatie met bijbehorende bedrijvigheid.
Daarnaast is ESTEC de tweede identificeerbare klantengroep van KLM
door het reizigersvolume rondom de vele ESA-overleggen en
conferenties."
En er komt nog meer, als Nederland zijn vooraanstaande,
assertieve rol blijft spelen. Een van de grootste
hightech-projecten van Europa kan hier extra verankerd gaan worden.
"ESA bouwt in opdracht van de Europese Unie het Galileosysteem. Het
directoraat Navigatie, dat bij ESTEC in Noordwijk is gevestigd,
speelt hierin een belangrijke rol. In de toekomst zal ESA een rol
houden in de verdere doorontwikkeling van de systemen. Nederland
werkt, in samenwerking met de Europese Commissie, aan de
definitieve vestiging in Noordwijk van een onderdeel van de
Galileo-organisatie."
Een derde van 2008
Geen wonder dus dat het kabinet en kennispartijen die zich
richten op groene en slimme technologie als D66 en GroenLinks deze
sector en het topteam Hightech in de armen hebben gesloten, in het
kader van het groeiherstel, dynamiek en werkgelegenheid. Nou,
nee.
"De beschikbare middelen op de Nederlandse begroting lopen terug
van gemiddeld €100 miljoen per jaar naar €63 miljoen in 2015. Na
aftrek van de bijdragen aan de verplichte programma's is het
beschikbare budget voor de ESA optionele programma's minder dan een
derde ten opzichte van 2008." Het Kunduz-akkoord heeft het alleen
maar erger gemaakt, lijkt het.
De topsector wordt in enkele zinnen terzijde geschoven in
het Kamerstuk van EL&I. "Het advies van het Topteam HTSM om de
Nederlandse contributie aan ESA te handhaven op het niveau van 2008
kan ik dan ook niet overnemen. Hoewel mogelijk ook andere landen
bescheiden zullen inschrijven, zal waarschijnlijk het relatieve
aandeel van Nederland in ESA verder afnemen." De vraag is nu
of ook Verhagens eigen partij zich zo terzijde laat schuiven.