De rivaliteit binnen de coalities begint op te spelen. Bij een
'premier-polarisatie' tussen Rutte (VVD) en Roemer (SP) moeten
beide nieuwe kiezers zien weg te halen door zich te profileren
tegenover hun electorale wingewesten: CDA en VVD. De VVD laat dan
ook blijken het nieuwe CDA-program maar weinig soeps te vinden, met nog
maar weinig duidelijke cijfers.
Akelig teer punt
Meest opvallende kritiekpunt: de langstudeerboete. Deze was
immers in 2010 op de valreep in het CDA-pakket opgedoken en lijkt
in de programteksten voor 2013-2017 (nog) niet teruggenomen. Blijft
het CDA die impopulaire ingreep dus enthousiast verdedigen?
HO-woordvoerder van de VVD, Anne-Wil Lucas, benutte social media om
vast wat de stoken en te plagen. Op plaats 29 van de VVD-lijst
heeft zij natuurlijke ook wel wat belang bij een voldoende
electorale score voor de liberalen, die in 2010 liefst 7 zetels
netto wonnen van het CDA. Meer dan enige andere partij.
De langstudeerboete blijft een akelig, teer punt tussen CDA en
VVD, dat blijkt. De liberalen wilden in 2010 een sociaal
leenstelsel, maar hun voormalig Kamerlid, PVV-leider Wilders,
blokkeerde dat in het gedoogakkoord. Extra HO-middelen moesten toen
via het CDA-item 'langstudeermaatregel' worden vrijgespeeld, zoals
minister De Jager begn 2011 ruiterlijk erkende op ScienceGuide en in de
Kamer.
VVD-staatssecretaris Halbe Zijlstra mocht dat gaan verdedigen en
werd eerst door de Raad van State en toen door de SGP gedwongen
grote delen ervan in te slikken, bij te stellen en invoering op te
schorten. De VVD-wensen rond een leenstelsel zijn vervolgens door
de val van Rutte-I verder in het ongerede geraakt, dankzij steun
binnen de Kunduz-coalitie voor de CDA-vertragingstactieken, die ook
in de Eerste Kamer merkbaar waren voor de liberalen.
Veelzeggend antwoord
De VVD heeft gedurende Rutte-I erop gehamerd in alle zaaltjes
met studenten- en HO-debatten, dat zij die boete niet bedacht had
en ook liever niet wilde. Nu wrijft zij dit coalitiepartner en
rivaal om de middengroepen CDA nog eens in. ScienceGuide
legde dan ook de onvermijdelijke vraag voor: wat doet de VVD zelf
nu in haar eigen program voor 12 september en de jaren 2013-2017?
Houdt zij vast aan Zijlstra's wet?
Het antwoord was veelzeggend. Op de vraag of de VVD die
opstelling contra de langstudeerboete opnieuw zou agenderen in haar
program en dekking daarvoor zou presenteren, volgde geen
ontkenning. Men zou zoiets eerst aan zijn leden voor leggen. Maar
dat doet elke nette partij en zegt op het eerste
gezicht niets. Tenzij het zegt, dat deze optie dus feitelijk
al op tafel ligt en aan de orde gaat komen bij die partijleden.
Geduld?
Aangeraden werd nog even geduld te betrachten, totdat de
liberalen ook hun verkiezingsprogramma definitief hebben
voorgelegd. Die poging tot sereniteit vormt impliciet nog eens een
bevestiging, dat de VVD probeert haar eigen, oorspronkelijke lijn
bij SF en collegegeldverhogingen te herstellen. Blijft de
vraag of het de VVD uberhaupt zou kunnen lukken die boete alsnog te
doen schrappen, terwijl alle moeite gedaan moet worden het tekort
onder de 3% te brengen en binnen enkele jaren naar 0, of beter nog
een overschot.
Het antwoord op die vraag is: ja. Immers, tussen de regels van
Rutte's mislukte Catshuisakkoord was al te lezen, dat invoering van
een volledig leenstelsel een langstudeerboete overbodig
maakt. Het CDA had daar de facto al mee ingestemd, de PVV liep op
de valreep weg voor het akkoord.
Binnen 'Kunduz' bleek dit echter niet nodig om door te voeren.
Een leenstelsel werd binnen dat akkoord
feitelijk verdaagd naar de kabinetsformatie. Dekking is
er dus. Behoefte aan eigen profiel sowieso.