Dave Blank is hoogleraar aan de Universiteit Twente en als
wetenschappelijk directeur verbonden aan MESA+, het instituut op
het gebied van de nanotechnologie in Nederland. Het Nano-instituut
heeft intussen een behoorlijke omvang: "Je moet rekenen dat er hier
bij MESA+ 525 mensen werken in 34 verschillende onderzoeksgroepen,
onder meer 300 aio's en 34 hoogleraren, op allerlei verschillende
gebieden." Samen met een aantal andere laboratoria maakt MESA+ deel
uit van een consortium: NanoLabNL.
Lab in je binnenzak
Blank is niet te beroerd om iets uit te leggen en is daarmee de
perfecte bruggenbouwer tussen wetenschap en bedrijfsleven. Als
voorbeeld van het onderzoek waar MESA+ mee bezig is, noemt Blank de
'creditcardlaboratoria'. "Daarmee kun je op heel kleine schaal
bloed onderzoeken. Nu heb je nog een groot lab met enorme apparaten
nodig voor dergelijk bloedonderzoek. Maar dat kun je allemaal zo
klein maken als een creditcard of een speldenknop. Het spin-off
bedrijf Medimate
heeft nu een klein apparaatje ontwikkeld waarmee het lithiumgehalte
in bloed kan worden gemeten. Dat gebruiken mensen die manisch
depressief zijn. Het product zal binnenkort op de markt komen."
Een ander Nano-voorbeeld uit de lange lijst van innovaties die
MESA+ oplevert, is een mini laboratorium (een 'labbook', zie foto)
waarmee veehouders met één druppeltje bloed van hun koeien kunnen
zien of het calcium- en magnesiumgehalte van de dieren goed is. Het
'labbook' is een vinding van het bedrijf Blue4green.
1001 toepassingen
En de toepassingen van Nanotechnologie beperken zich geenszins
tot de medische sector. "Dat maakt het werk ook zo spannend",
vertelt Dave Blank. "We werken hier heel interdisciplinair,
Nanotoepassingen kunnen ook gebruikt worden in de bouw, of in de
waterzuivering bijvoorbeeld."
Dit voorjaar zag de Majorana
in het Delftse Kavli Instituut het licht. Had de Majorana ook in
MESA+ ontdekt kunnen worden? Dave Blank: "Voor het onderzoek van
Leo Kouwenhoven werden Nano-draadjes gebruikt. Die draadjes worden
in Eindhoven gemaakt. Dat soort draadjes maken wij hier ook, maar
dan voor andere toepassingen, bijvoorbeeld voor vroegdiagnostiek
bij kanker. Wij werken wel aan dergelijke effecten in dunne
lagen."
Gouden driehoek
MESA+ is bepaald geen kleintje: de afgelopen jaren heeft het lab
al 50 spin-off bedrijven opgeleverd. Je zou dus zeggen dat het met
de samenwerking in de zogeheten 'gouden driehoek' wel goed zit. Was
het samenbrengen van wetenschap en bedrijfsleven in een topsector
eigenlijk wel nodig? "Hoewel het onderzoek in Nederland vaak op een
hoog peil staat, was er toch het gevoel dat er een hiaat zat in de
koppeling met het bedrijfsleven. Op het terrein van High Tech Systemen en Materialen
proberen wij dat gat te dichten."
"Met het consortium NanoNextNL Nanonext.nl waarin behalve
kennisinstellingen ook ruim honderd bedrijven participeren, was
deze samenwerking eigenlijk al wel een beetje in gang gezet", zegt
Blank, "Maar dat is in een relatief nieuw vakgebied sowieso wat
makkelijker. Je bent allemaal nieuwkomers en dus is het logisch om
elkaar op te zoeken."
"Wel blijft het een uitdaging hoe je ervoor kunt zorgen dat
bedrijfsleven en wetenschap elkaar op een natuurlijke manier weten
te vinden, zonder dat dat ten koste gaat van het fundamenteel
wetenschappelijk onderzoek. De afgelopen jaren is er een enorme
input geweest vanuit de FES-gelden, er is veel ingezet op onderzoek
en innovatie, maar óók op fundamenteel onderzoek. Dat laatste
dreigt nu wel een beetje tussen de wielen te raken. Nu het FES-geld
is vervallen, moet het bedrijfsleven meer investeren in onderzoek.
Dat was ook een beetje de gedachte achter het topsectorenbeleid en
de Bedrijfslevenbrief."
Kritiek ontijdig
De afgelopen maanden was er steeds terugkerende kritiek op het
topsectorenbeleid. Van de Europese Commissie,
het Rathenau
Instituut en van TNO. Het
topsectorenbeleid zou maar weinig rendement opleveren en bovendien
innovatieve nieuwe takken van onderzoek uitsluiten. Hoe beoordeelt
Dave Blank deze kritiek? "Dat kun je nou echt nog niet zeggen. Er
is net een nieuwe call
uitgegaan waarin bedrijven gevraagd wordt in onderzoek te
investeren. Daarna kun je eigenlijk pas zeggen of het werkt of
niet."
"Het systeem is ook nieuw. In het verleden werden er gewoon veel
meer subsidies uitgedeeld en werd er ook onderzoek verricht dat
niet bovenaan het lijstje stond. Bedrijven zullen nu veel
kritischer zijn waaraan ze het geld uitgeven."
Overigens hoopt Blank wel dat er meer financiële ruimte komt bij
STW en NWO. "Er is nu 11,9 miljoen euro beschikbaar. Dat klinkt
misschien heel wat, maar is toch betrekkelijk weinig. Stel dat je
100 goede aanvragers hebt, en je moet er 90 teleurstellen, dan
verliezen die 90 na verloop van tijd hun motivatie om wéér een
nieuwe aanvraag te doen."
Gaan de topsectoren de verkiezingen op 12 september overleven?
Dave Blank denkt van wel. "We hebben nu samen met NWO,
kennisinstellingen en bedrijfsleven de hele exercitie gedaan en het
zou zonde zijn wanneer dit nu allemaal weer bij het vuil zou worden
gezet. Nog voordat we de vruchten ervan kunnen plukken."
Samen wakker worden
Hoewel binnen High Tech Systemen en Materialen-veld al veel
samenwerking bestaat tussen wetenschap en bedrijfsleven, spraken
beiden zeker niet dezelfde taal bij de start van de Topsector HTSM.
Dave Blank: "De meerwaarde van het instellen van een topsector zat
er vooral in dat we met alle partijen samenroadmapsvan toekomstig
onderzoek hebben vastgesteld. Die 'opfrisser' hadden we echt nodig.
Maar ook een wake up call."
Een belangrijk punt dat uit de gezamenlijke brainstorm naar
voren kwam, was het nijpende tekort aan bèta's. Daarvan zijn alle
partijen nu wel overtuigd. Dit resulteerde in de Human Capital
Agenda en twee pilots in regio Eindhoven en in Twente. "In
Eindhoven wordt dat begeleid door Mark Hendriks, in Twente door
mij."
Wetenschappelijke kinderen
Het MESA+ trekt in z'n eentje al een flinke hoeveelheid
buitenlands talent aan, zo blijkt. "Van de aio's en postdocs komt
ongeveer de helft uit het buitenland. Na afloop van hun
dienstverband blijft daarvan 60% in Nederland, gaan naar de grote
bedrijven, naar TNO of Holst of gaan een spin-off bedrijf
beginnen.
Van de mensen die echt een wetenschappelijke carrière ambiëren,
gaat toch een flink deel door naar het buitenland, waarbij Noord
Amerika erg populair is, en wordt dan bijvoorbeeld hoogleraar in
hun land van herkomst. Maar wat zie je: het contact met het
thuisfront, met Nederland, blijft. Zo blijft het het investeren
waard"
Dave Blank heeft intussen zoveel 'wetenschappelijke kinderen'
over de hele wereld dat hij al zijn vakanties kan besteden aan het
bezoeken van onderzoeksgroepen. "Binnenkort ga ik naar Japan, daar
bezoek ik alleen al 15 onderzoekers die in het verleden voor MESA+
hebben gewerkt."