Het CPB heeft alle bijlagen en financiële stukken achter de
verkiezingsprograms door gevlooid. Zelf zet het bureau deze weer in
een bijlage bij zijn generieke doorrekening. Voor de liefhebbers en
de hypochonders bevatten de vele tientallen pagina's posten en
verschuivingen om de tekorten te dekken zeer informatief materiaal.
ScienceGuide zet een en ander op een rijtje.
Nederland stapt uit de UNO
De meest opmerkelijke bezuiniging die niet algemeen bekend is,
komt van de PVV. Deze snijdt €3,5 miljard uit
ontwikkelingssamenwerking, maar ook breder uit de internationale
bijdragen van ons land. Dat houdt onder meer in Nederland zijn
lidmaatschap van zowel de Wereldbank als de Verenigde Naties opzegt
en - voor de kennissector - dus ook van de Unesco, FAO en
dergelijke (blz 302, bijlage 1 CPB-doorrekeningen)
Er is kortom veel meer aan de hand dan een opstappen uit de EU.
Zelfs dictator Loekasjenko van Belarus of president Mugabe van
Zimbabwe heeft zich tot deze daadkracht niet kunnen zetten.
Schaalvergroting HO krijgt boost
Ook andere partijen vertonen soms verbazende voornemens om het
land te gaan regeren. Zo is er een reeks grotere partijen die de
schaalvergroting een flinke impuls willen geven via de bekostiging.
Aangevoerd door de SP, mirabile dictu. In het HO bezuinigt deze
partij €100 miljoen door "kleinere opleidingen" samen te voegen en
eenzelfde bedrag te kappen in "het groen onderwijs".
Bovendien worden in het MBO opleidingen samengevoegd en ook de
kenniscentra. Het effect zal zijn: grotere eenheden met meer
studenten. De VVD doet iets vergelijkbaar in het beroepsonderwijs:
schrapping van bekostiging voor MBO'ers boven de 30 à €200 miljoen.
De €1 miljard korting door de SP op de bekostiging van met name MBO
en HBO zal daar bovenop tot aanzienlijke schaalvergroting leiden,
omdat alleen veel grote instellingen de daarmee noodzakelijke extra
efficiency en de voorziene inperking van de logistieke-ambtelijke
organisatie zullen kunnen dragen (blz 325/6).
De PVV zit op dezelfde lijn al de SP. Ook zij geeft
schaalvergroting impulsen, evenals D66 dat doet door samenvoeging
van kleine scholen à €200 miljoen. De VVD doet overigens hetzelfde,
maar langs een andere lijn. Deze schrapt voor €400 miljoen de
stimulering van zwakke scholen in dunbevolkte gebieden en de gelden
voor 'zorgleerlingen' die juist daar veelal terecht komen (blz
267).
PVV kampioen molochvorming
De twee liberale partijen kunnen desondanks niet in de schaduw
staan van de PVV op dit punt. Deze partij is de kampioen van het
stimuleren van molochs in het onderwijs, zo blijkt nu. Zij schrapt
een miljard uit de lumpsum van de basisscholen en het VO, voegt à
raison van €200 miljoen opleidingen in HBO en WO ineen en kort voor
€300 miljoen nog extra op de verdeling van middelen voor
PO/VO/MBO (blz 300).
Deze aanslag op de 'kleinschaligheid' en 'menselijke maat' waar
velen zo graag over fabuleren, is overigens geen privilege van de
liberalen en de flanken in de politiek. Ook de PvdA doet mee. Deze
schrapt €700 miljoen aan bekostiging voor vmbo en MBO opleidingen
en in het groene onderwijs (blz 283). Daarbovenop wordt het aantal
opleidingen in MBO en HO ingeperkt à €200 miljoen. Het HO krijgt
daar een extra algemene korting van €100 miljoen bij, die verder
niet onderbouwd wordt. Samen ook een miljard schaalvergroting,
kortom.
Het CDA kapt €100 miljoen in het HO-macrobudget om
overheadreductie aan te moedigen en nog eens zo'n bedrag door een
meer "beperkt opleidingenaanbod." Mysterieus is de CDA-dekking à
€100 miljoen via een besparing op "schakelklassen en zomerscholen"
(blz 313).
Talent en innovatie op waakvlammetje
Inzet voor innovaties en praktische vernieuwingsactiviteiten
vanuit het hoger onderwijs en onderzoek van HBO en WO ondervindt
ook niet alleen maar steun in soms onverwachte hoek. De SP snijdt
in de WBSO, de stimulans voor slimme starts-ups. Ook schrapt de SP
€100 miljoen uit het lectoraal praktijkgericht onderzoek in het
HBO, dat daarmee min of meer verdwijnt.
De PvdA snijdt €100 miljoen uit de fiscale tegemoetkoming voor
internationaal kennistalent, maar niet in dezelfde 30% regeling
voor professionele sporters. Doe ons maar Jupiler Leagues in plaats
van Nobelprijzen, zal FC Utrecht-redder Hans Spekman wel gedacht
hebben.
Woordbreuk bij Dijkgraaf
Eén sector in het hoger onderwijs wordt door verschillende
partijen zonder meer onheus en met een schandelijke vorm van
woordbreuk behandeld. Het kunstonderwijs. Onder het mom van 'daar
kunnen ze nog veel meer selecteren' wordt deze sector in
verschillende rekenbijlagen feitelijk afgeschaft. Verbazingwekkend
is, dat de belangbehartiger voor deze wereldwijd geroemde
HO-sector, de HBO-raad, nog niets van zich liet horen hierover.
Te meer, omdat de HBO-raad voor een toekomstperspectief van het
kunstonderwijs de Commissie Dijkgraaf instelde (2009-2010), met
daarin naast de KNAW-president en Rietveld-alumnus, ook
Opera-directeur Truze Lodder, Creative Industry leider Bas Verhart
en oud-HBO-raad voorzitter Frans Leijnse. Hun rapportage werd door
minister Van Bijsterveldt omarmd en als 'springplank' voor het
rapport-Veerman geprezen. Eigenlijk zou elke grote HO-sector zo'n
toekomstverkenning met scherpe keuzes voor profilering en
verscheidenheid moeten opstellen, zo heette het.
De kunstopleidingen hebben aan de hand van 'Dijkgraaf' en ter
uitwerking van 'Veerman' een sectorplan opgesteld, waarin zij hun
keuzes en profielen hebben neergelegd en ook de financiële
consequenties trekken uit bijvoorbeeld inperking van instroom op
enkele punten. Zo heeft men afgesproken om zeer hoogwaardige
masteropleidingen te versterken door in bepaalde
bacheloropleidingen de toe te laten aantallen in te perken en de
middelen over te hevelen. Uiteraard kennen alle opleidingen sowieso
een scherpe selectie aan de poort.
Halvering als hoon
Deze moed en lange termijn visie van een complete sector
instellingen en hun opleidingen wordt door sommige partijen
feitelijk met hoon beloond . Zowel de PvdA (blz 284), PVV (blz 300)
als het CDA (blz 313) snijden €100 miljoen door te melden dat het
kunstonderwijs strenger gaat selecteren en daarmee blijkbaar geld
over zou houden. De facto betekent dit het opheffen van de sector,
aangezien in het geheel zo'n €200 miljoen daarin omgaat. Een
halvering is geen efficiency door iets strakkere toelating.
Daar komt nog bij dat zeker in het CDA -maar ook in PvdA en PVV-
de nadruk zal blijven gelegd worden op het overeind houden van een
vitale culturele infrastructuur 'in de regio'. Het leeuwendeel van
de klap van €100 miljoen zal dus in de Randstad vallen, waar de
topopleidingen geconcentreerd zijn.
Premie op risicomijding
Gelet op hun bepekte omvang en budget zou dit het einde
betekenen van de AHK, Rietveld Academie, Koninklijk Conservatorium,
HKU en Codarts. Hoogstens een fusie van brokstukken in
Amsterdam zou nog levensvatbaar kunnen zijn. De enige HO-sector -
naast de sterrenkunde - die in ons land als geheel tot de wereldtop
gerekend wordt, zou daarmee de facto verdwijnen. De verbijsterde
reacties in de internationale media kan men al uittekenen.
Het gevolg voor het HO-beleid en de prestatieafspraken-'Van
Vught' zal desastreus zijn. Als het Rapport Dijkgraaf op een deze
manier beloond wordt voor het aanjagen tot scherpe keuzes en een
lange termijn beleid van profilering en differentiatie in lijn met
'Veerman', zal geen enkele sector of instelling nog moeite doen tot
durf of visie. Het is de meest effectieve premie op middelmatigheid
en risicomijding die de onverwachte geestverwanten van PVV, PvdA en
CDA maar hadden kunnen bedenken.