Op de valreep van het politiek succes maken de koepels een
schielijk terugtrekkende beweging. Natuurlijk moet de
langstudeerboete weg, maar..... ScienceGuide verneemt
zelfs, dat heel wat HO-bestuurders onderling erkennen, dat zij de
langstudeerboete zo gek nog niet vinden en in elk geval verre te
verkiezen boven een sociaal leenstelsel. Hoe kan dat?
Zorgvuldig gebeuren
De gezamenlijke reactie van HBO-raad en VSNU op de actuele
situatie is er een om op de punt van de tong te proeven en als een
mooie, belegen wijn door de mond te doen rollen, alvorens deze te
savoureren. "Als de boete wordt
afgeschaft moet dat zorgvuldig gebeuren. Anders ontstaat nieuwe
schade." Want de instellingen zien de bui al hangen.
De boete bestond van den beginne uit twee soorten korting op de
HO-uitgaven: een collegegeldverhoging voor trage studenten en een
greep in de kas bij HBO en WO naar rato van het aantal trage
studenten per instelling. Die laatste korting heeft de Raad van
State laten schrappen door OCW en deze werd toen vervangen door een
kaasschaaf over alle instellingen à €180 mln. Inhoudelijk was
daarmee de verbinding met het terugdringen van het aantal te trage
studenten doorgeknipt.
De opbrengsten van deze ingrepen zouden worden ingezet om na
'Veerman' nu 'Van Vught' te betalen. De instellingen krijgen voor
hun prestaties bij profilering en zwaartepuntvorming dus geld uit
de eigen zak herverdeeld. Dat is dus geen bezuiniging, zoals graag
verspreid wordt ["Deze korting staat in de begroting van OCW
opgevoerd onder de titel 'efficiencykorting'," meldt de HBO-raad
bijvoorbeeld], maar een reallocatie via 'Van Vught'.
Uiteraard positief
Daar zit meteen de 'snag'. De instellingen hadden al lang
gerekend op het mislukken van het verzet van de studenten en hun
eigen bijval daarvan. De extra opbrengst van hogere collegegelden
- want dat is wat de langstudeerboete feitelijk inhield -
hadden ze als het ware al uitgegeven in hun meerjarenramingen. De
support voor het studentenverzet was dus als het ware verpakt in de
vurige bede dat dit niet zo mogen slagen.
De stap van CDA-leider Buma heeft de 'bobo's' van HBO en WO dan ook
onthutst. Hij wil af van zinledige discussies over instrumenten die
niet werken en de fundamentele discussie over kennis en
HO-investeringen weer centraal op de agenda. "Nu lijkt het erop dat
een meerderheid in de Kamer de boete alsnog en wel zo spoedig
mogelijk wil afschaffen. De VSNU en de HBO-raad zijn hier uiteraard
positief over maar pleiten ervoor de afschaffing goed te
doordenken," zo laten zij samen 'uiteraard positief' weten.
Inkomsten misgelopen
De HBO-raad is nog openhartiger: "Met de invoering van de boete
vanaf studiejaar 2012/2013 ontvangen de instellingen van hun
langstudeerders een hoger collegegeld. In 2012 staat daar een even
grote bezuiniging van de overheid op de rijksbijdrage
tegenover. Vervalt de boete dan lopen de universiteiten en
hogescholen in 2012 M€ 62 aan inkomsten mis, tenzij OCW
tezelfdertijd de verlaging van de rijksbijdrage terugdraait."
Dit verklaart meteen de negatieve reactie van bijvoorbeeld
HBO-bestuurder Marcel Wintels op de stap van zijn partijgenoot - en
onlangs nog lijsttrekker-concurrent - Buma bij de langstudeerboete.
Hij liet zelfs merken de buitengewoon aangebrande reactie van
staatssecretaris Zijlstra begrijpelijk te vinden. De vraag naar de
dekking van de stop met de boete is blijkbaar vooral een naar de
dekking van de eigen geplande inkomsten. Het is begrijpelijkerwijs
geen plezierig vooruitzicht voor sommige HO-bestuurders, dat zij
straks de rekening zouden ophoesten voor het welslagen van de
acties van de studenten waar zij achter zeiden te staan.
Eenmalig 0,2%
Realiter is dat overigens niet aan de orde. De Kamer kan de
staatssecretaris vragen voor het eenmalige tekort van €62 mln in
2012 een budgettechnische overboeking aan te brengen, zoals zeer
gebruikelijk is in het Haagse bij zulke marginale financiële
verschuivingen. De HBO-raad meldt zelfs, dat de prijscompensatie
aan de instellingen zo'n €42 mln bedragen zal en daarmee zou al
tweederde van het bedrag bijna moeiteloos gedekt zijn. Een echte meevaller is dat voor de bij het spoeddebat
hierover betrokken Kamerleden.
In de loop van 2013 zou het (nieuwe) kabinet dan een eenmalige,
incidentele nadere dekking moeten aanbrengen voor zo'n 'kasschuif'.
In het licht van de 29 miljard structureel, die volgens het CPB
door Rutte-II of Roemer-I moet worden gevonden voor 2017, zit daar
het probleem niet. €62 mln is niet meer dan 0,2% van €29 mld. Het
is dus gewoon de vraag of de betrokkenen het willen om af te komen
van "de gehate langstudeerboete," om een partijgenoot en voorganger
van de staatssecretaris aan te halen.