De stilstand is voorbij
Is de stap van het CDA een 'gamechanger' in het debat over
hoger onderwijs?
"Ja en dat verrast me toch wel. De langstudeerboete is als thema
namelijk meteen verdwenen uit het debat. Het is een kwestie gemaakt
van 'het boek sluiten'. Het debat gaat nu weer over de financiering
van talent. De stilstand in het debat is weg nu de gijzeling door
die boete voorbij is.
Die stilstand is voorbij, dat bleek bij de programma's van de
partijen al. De VVD keert terug op haar schreden bij de schrapping
van de FES-gelden voor kennisinvesteringen, bijvoorbeeld."
Dat hier echt iets moest gebeuren, was een signaal van nota
bene Olli Rehn en uit Van Rompuy's lange termijn stuk over Europa
na
de crisis. Rutte volgt Europa dus?
"Dat punt is zeker opvallend. Net als het gebaar van Buma met de
langstudeerboete. D66 heeft blijkbaar niet zo veel behoefte aan
zo'n kritische beweging op de eigen visies en ook de PvdA doet nog
weinig om de stilstand verder weg te nemen. Met het sociaal
leenstelsel zitten zij vast aan de lijn dat het ontplooien van jong
talent een elitaire zaak moet worden.
De stilstand bij 'Veerman' kan nu ook weggehaald worden. Lijkt
me erg nodig. Dat was toch een mooi stuk: én keuzes maken én daarin
gaan investeren. Zijlstra is dat gaan omkeren: als je keuzes
maakte dan hoefde je misschien minder in te leveren. Nu is er weer
ruimte voor de oorspronkelijke aanpak. Van Vught moet belonen wat
echte keuzes zijn."
Pabo-alumnus moet meteen dokken
Een sociaal leenstelsel maakt hoger onderwijs elitair, zo
zeg jij. Maar Samsom, Pechtold,
Sap en Rutte zeggen juist dat het eerlijk is.
"Het is een asociaal leenstelsel. Wat doet het in de praktijk?
Het belast inzet voor kennisverwerving nog voor dat deze zelfs maar
ingezet wordt. Volksverheffing wordt beloond met schuldenopbouw en
dat noemen ze dan investeren. Echt belachelijk.
Wie van een Pabo komt mag al gaan terugbetalen nog voor zij de
eerste dag voor de klas is gekomen met het diploma, dat is de
realiteit hiervan. Kennis is niet meer 'macht' of 'inspiratie',
kennis wordt schuld. Jongeren moeten schulden opbouwen als ze
ervoor kiezen zich te ontplooien, slimmer te worden, meer willen
bereiken. Precies het omgekeerde wat alle partijen zeggen dat ons
land of de rest van Europa zou moeten doen, toch?
Dat de PvdA verheffing tot elitaire daad uitroep, waar je
schulden voor moet maken als burger, dat vind ik zo erg. Plasterk
heeft dan nog van die losse flodders daarbij. Tweede studies en
specialisaties bij medische opleidingen moet de student maar
helemaal zelf betalen. Dat betekent óf verschraling óf dat zij met
een studieschuld van tonnen opgezadeld worden."
Hoezo toppers belasten?
Samsom zei tijdens het USC-debat dat het sociaal leenstelsel
prima was, omdat alleen hoge inkomens terug hoeven te betalen.
Alumni met een topfunctie konden dat best opbrengen na hun studie,
de rest heeft geen probleem.
"Onzin. Sorry hoor, hij levert echt onzin daarover. Zelf bij de
huidige prestatiebeurs is dat al niet waar. Probeer jij maar eens
een kwijtschelding te krijgen van de IB groep (DUO) - afbetaling,
zelfs een academicus zijn baan verliest. Elke HBO'er met een matig
startsalaris betaalt vanaf dag één, want die staat meteen ingeboekt
als "draagkrachtig" om af te
lossen.
Als Samsom nu doet of topinkomens en -functies moeten
terugbetalen, dan moet hij eens zien wat de startsalarissen zijn
van gediplomeerden met HBO-V, lerarenopleidingen of politiemensen.
Zijn dat volgens hem topinkomens dus? Dat zijn jongeren die niet
meer krijgen dan €23.000 per jaar en die wil hij verplichten hun
studieschuld te verdubbelen. Dat is dan sociaal. Dat zijn
nauwelijks middeninkomens.
Vanaf zo'n €17.000 bruto begint het terugbetalen bij DUO nu al.
Het maximale bedrag betaalt de afgestudeerde bij een salaris van
dertig- á veertigduizend euro. En let even op, het inkomen van de
partner telt dan wel meteen mee. Bijvoorbeeld twee Pabo-studenten
die samenwonen en beide een baan hebben zitten al op €500 in de
maand aan verplichte terugbetaling bij de huidige studieschulden.
Hoezo toppers alleen belasten?
Wat hij verzwijgt, of niet ziet, is dat deze nieuwe mensen voor
de klas of in het ziekenhuis meteen een gat in hun salaris geslagen
krijgen. Het levert nu al een groot huisvestingsprobleem op. Ze
kunnen geen hogere huren betalen, vallen buiten de sociale sector
en de studieschuld maakt hypotheken onmogelijk. In grote steden kan
een nieuwe juf of verpleger gewoon geen woning meer betalen. Dat is
dan sociaal en investeren in talent, bij al die tekorten aan goeie
nieuwe mensen voor zulke banen. "
Alle agenda's raken elkaar en het
kennisbeleid
Dat woningmarktpunt doet denken dat de grote
hervormingsagenda's alleen in samenhang bezien kunnen worden.
Investeren in kennis en 'Veerman' hebben dus direct te maken met
die andere thema's?
"Na de jaren stilstand raken alle agenda's van de grote
onderwerpen elkaar, allemaal. Wat we moeten doen in de
arbeidsmarkt, de woningmarkt, de kennisinvesteringen, Europa, het
raakt allemaal met elkaar verbonden.
Ga maar na: een jongere zou straks met een schuld uit zijn
opleiding komen, kan als starter zo geen huis kopen, moet al vroeg
extra bijleggen vanwege de pensioentekorten, heeft sterk ingekorte
sociale zekerheidsgrenzen, ga zo maar door. We moeten de
hervormingen dus scherp op elkaar afgestemd aanpakken.
Doe je dat niet krijg je dingen als je bij Plasterk ziet. Die
was als minister eerst enorm voor het stapelen, elke scholier moest
diploma's kunnen opbouwen en niet afgeremd worden. Vervolgens deed
en doet hij het omgekeerde: tweede studies onmogelijk maken, schuld
opbouwen verplichten met dat leenstelsel. In plaats van
diploma's stapelen mogen we schulden stapelen als het aan hem
ligt."
Rem op innovatie en ondernemerschap
Wat betreft het arbeidsmarktaspect horen wij dat de extra
studieschuld nogal uitwerkt als
risicomijder, ook bij dat woningmarktpunt, bij het verhuizen
bijvoorbeeld. Ken jij die signalen ook bij jullie G500 groep
en jullie contacten?
"Je merkt dat vooral bij jonge ondernemers. Als die willen
starten dan hebben ze echt een probleem. Zitten ze met zo'n
€400-500 per maand aan schuldbetaling dan remt dat meteen wat ze
kunnen of durven te investeren.
Als je wilt innoveren met een nieuw bedrijfje moet je altijd
berekenen hoeveel kosten je daar bij de start over hoeveel tijd
kunt opvangen. Je moet erg letten op je 'burn rate',
zo noemen ze dat. Als drie studenten een bedrijf willen
beginnen en ze hebben vanwege de studieschuld samen een 'burn
rate' van €1500 per maand, dan kunnen ze niet zo veel. En ook
investeerders denken dan al snel, 'tsja…'