• A
  • A
  • Kennis is straks schuld, niet macht

    - Stilstand en gijzeling door ‘die gehate boete’ zijn voorbij in het debat. Sywert van Lienden van G500 wil nu over kennis en HO echt toekomstvisies van serieuze partijen. “Dat leenstelsel is asociaal. Samsom levert echt onzin daarover.”

    De stilstand is voorbij

    Is de stap van het CDA een 'gamechanger' in het debat over hoger onderwijs?

    "Ja en dat verrast me toch wel. De langstudeerboete is als thema namelijk meteen verdwenen uit het debat. Het is een kwestie gemaakt van 'het boek sluiten'. Het debat gaat nu weer over de financiering van talent. De stilstand in het debat is weg nu de gijzeling door die boete voorbij is.

    Die stilstand is voorbij, dat bleek bij de programma's van de partijen al. De VVD keert terug op haar schreden bij de schrapping van de FES-gelden voor kennisinvesteringen, bijvoorbeeld."

    Dat hier echt iets moest gebeuren, was een signaal van nota bene Olli Rehn en uit Van Rompuy's lange termijn stuk over Europa na de crisis. Rutte volgt Europa dus?

    "Dat punt is zeker opvallend. Net als het gebaar van Buma met de langstudeerboete. D66 heeft blijkbaar niet zo veel behoefte aan zo'n kritische beweging op de eigen visies en ook de PvdA doet nog weinig om de stilstand verder weg te nemen. Met het sociaal leenstelsel zitten zij vast aan de lijn dat het ontplooien van jong talent een elitaire zaak moet worden.

    De stilstand bij 'Veerman' kan nu ook weggehaald worden. Lijkt me erg nodig. Dat was toch een mooi stuk: én keuzes maken én daarin gaan investeren. Zijlstra is dat gaan omkeren: als je keuzes maakte dan hoefde je misschien minder in te leveren. Nu is er weer ruimte voor de oorspronkelijke aanpak. Van Vught moet belonen wat echte keuzes zijn."

    Pabo-alumnus moet meteen dokken

    Een sociaal leenstelsel maakt hoger onderwijs elitair, zo zeg jij. Maar Samsom, Pechtold,
    Sap en Rutte zeggen juist dat het eerlijk is.

    "Het is een asociaal leenstelsel. Wat doet het in de praktijk? Het belast inzet voor kennisverwerving nog voor dat deze zelfs maar ingezet wordt. Volksverheffing wordt beloond met schuldenopbouw en dat noemen ze dan investeren. Echt belachelijk.

    Wie van een Pabo komt mag al gaan terugbetalen nog voor zij de eerste dag voor de klas is gekomen met het diploma, dat is de realiteit hiervan. Kennis is niet meer 'macht' of 'inspiratie', kennis wordt schuld. Jongeren moeten schulden opbouwen als ze ervoor kiezen zich te ontplooien, slimmer te worden, meer willen bereiken. Precies het omgekeerde wat alle partijen zeggen dat ons land of de rest van Europa zou moeten doen, toch?

    Dat de PvdA verheffing tot elitaire daad uitroep, waar je schulden voor moet maken als burger, dat vind ik zo erg. Plasterk heeft dan nog van die losse flodders daarbij. Tweede studies en specialisaties bij medische opleidingen moet de student maar helemaal zelf betalen. Dat betekent óf verschraling óf dat zij met een studieschuld van tonnen opgezadeld worden."

    Hoezo toppers belasten?

    Samsom zei tijdens het USC-debat dat het sociaal leenstelsel prima was, omdat alleen hoge inkomens terug hoeven te betalen. Alumni met een topfunctie konden dat best opbrengen na hun studie, de rest heeft geen probleem.

    "Onzin. Sorry hoor, hij levert echt onzin daarover. Zelf bij de huidige prestatiebeurs is dat al niet waar. Probeer jij maar eens een kwijtschelding te krijgen van de IB groep (DUO) - afbetaling, zelfs een academicus zijn baan verliest. Elke HBO'er met een matig startsalaris betaalt vanaf dag één, want die staat meteen ingeboekt als "draagkrachtig" om af te
    lossen.

    Als Samsom nu doet of topinkomens en -functies moeten terugbetalen, dan moet hij eens zien wat de startsalarissen zijn van gediplomeerden met HBO-V, lerarenopleidingen of politiemensen. Zijn dat volgens hem topinkomens dus? Dat zijn jongeren die niet meer krijgen dan €23.000 per jaar en die wil hij verplichten hun studieschuld te verdubbelen. Dat is dan sociaal. Dat zijn nauwelijks middeninkomens.

    Vanaf zo'n €17.000 bruto begint het terugbetalen bij DUO nu al. Het maximale bedrag betaalt de afgestudeerde bij een salaris van dertig- á veertigduizend euro. En let even op, het inkomen van de partner telt dan wel meteen mee. Bijvoorbeeld twee Pabo-studenten die samenwonen en beide een baan hebben zitten al op €500 in de maand aan verplichte terugbetaling bij de huidige studieschulden. Hoezo toppers alleen belasten?

    Wat hij verzwijgt, of niet ziet, is dat deze nieuwe mensen voor de klas of in het ziekenhuis meteen een gat in hun salaris geslagen krijgen. Het levert nu al een groot huisvestingsprobleem op. Ze kunnen geen hogere huren betalen, vallen buiten de sociale sector en de studieschuld maakt hypotheken onmogelijk. In grote steden kan een nieuwe juf of verpleger gewoon geen woning meer betalen. Dat is dan sociaal en investeren in talent, bij al die tekorten aan goeie nieuwe mensen voor zulke banen. "

    Alle agenda's raken elkaar en het kennisbeleid

    Dat woningmarktpunt doet denken dat de grote hervormingsagenda's alleen in samenhang bezien kunnen worden. Investeren in kennis en 'Veerman' hebben dus direct te maken met die andere thema's?

    "Na de jaren stilstand raken alle agenda's van de grote onderwerpen elkaar, allemaal. Wat we moeten doen in de arbeidsmarkt, de woningmarkt, de kennisinvesteringen, Europa, het raakt allemaal met elkaar verbonden.

    Ga maar na: een jongere zou straks met een schuld uit zijn opleiding komen, kan als starter zo geen huis kopen, moet al vroeg extra bijleggen vanwege de pensioentekorten, heeft sterk ingekorte sociale zekerheidsgrenzen, ga zo maar door. We moeten de hervormingen dus scherp op elkaar afgestemd aanpakken.

    Doe je dat niet krijg je dingen als je bij Plasterk ziet. Die was als minister eerst enorm voor het stapelen, elke scholier moest diploma's kunnen opbouwen en niet afgeremd worden. Vervolgens deed en doet hij het omgekeerde: tweede studies onmogelijk maken, schuld opbouwen verplichten met dat leenstelsel. In plaats van diploma's stapelen mogen we schulden stapelen als het aan hem ligt."

    Rem op innovatie en ondernemerschap

    Wat betreft het arbeidsmarktaspect horen wij dat de extra studieschuld nogal uitwerkt als
    risicomijder, ook bij dat woningmarktpunt, bij het verhuizen bijvoorbeeld. Ken jij die signalen ook bij jullie G500 groep en jullie contacten?

    "Je merkt dat vooral bij jonge ondernemers. Als die willen starten dan hebben ze echt een probleem. Zitten ze met zo'n €400-500 per maand aan schuldbetaling dan remt dat meteen wat ze kunnen of durven te investeren.

    Als je wilt innoveren met een nieuw bedrijfje moet je altijd berekenen hoeveel kosten je daar bij de start over hoeveel tijd kunt opvangen. Je moet erg letten op je 'burn rate', zo  noemen ze dat. Als drie studenten een bedrijf willen beginnen en ze hebben vanwege de studieschuld samen een 'burn rate' van €1500 per maand, dan kunnen ze niet zo veel. En ook investeerders denken dan al snel, 'tsja…'