Gedragingen van honderduizenden studenten blijken ook nu weer
veel complexer en onvoorspelbaarder dan beleidsmakers plegen te
veronderstellen. Bij Inholland tekent zich bijvoorbeeld een patroon
af, dat naar de vrees van voorzitter Doekle Terpstra ook
elders in het HO realiteit zou kunnen worden. Een dergelijk
patroon heeft nog een effect: OCW gaat erdoor veel minder ontvangen
aan boetes dan men denkt.
Lastige afweging
Terpstra deelde enige dagen geleden met
ScienceGuide al zijn indruk, dat de langstudeerboete
averechts ging doorwerken bij het type studenten, dat er bij zijn
hogeschool door getroffen dreigt te worden. De hbo'ers die al enige
vertraging hebben ondervonden, staan voor de lastige afweging of en
hoe zij hun studie met succes en op een voor hen betaalbare wijze
kunnen afronden. Terpstra zei te merken, dat een veel groter aantal
dan voorzien zijn inschrijving nu maar even laat schieten.
Een dergelijk gedragspatroon heeft een reeks aanzienlijke
consequenties, zeker als Terpstra's nadere besomming -die voor zijn
eigen hogeschool al zo'n 2000 studenten zou betreffen- realiteit
zou worden en dit patroon voor tienduizenden studenten elders
even zeer zou gaan gelden. Ten eerste gaat het studierendement van
het hoger onderwijs er fors door achteruit. Immers, een grote groep
jongeren gaat zo niet alleen flink vertragen in zijn studie, maar
deze ook nog zonder goed gevolg stopzetten.
Ondermijning van opdracht HO
Tweede effect zou daarmee tegelijk zijn, dat de centrale
bedoeling van het hoger onderwijsbeleid -het talent van zo veel
mogelijk jonge mensen naar een hoog niveau van professionele en
academische kwaliteit brengen- door een instrumentering van
datzelfde beleid wordt gedwarsboomd en zelfs beschadigd. De
maatschappelijke opdracht van vooral de hogescholen met een
sterk emancipatoire rol wordt erdoor ondermijnd, zo
stelde Terpstra al in zijn gesprek met ScienceGuide.
Maar er is nog een derde effect en dat raakt vooral OCW en de
begroting van dat ministerie. De langstudeerboete heeft altijd al
het karakter van een soort perverse prikkel gekend: het beleid had
er als het ware baat bij als er flink wat studenten mislukten en te
lang over hun studie zouden doen. Grootste gevaar voor dat beleid
was dan een plotselinge ijver en ernst van de studenten die
allemaal vlot en net hun studie afmaken en hun diploma halen.
Tegenvaller bij opbrengst
Het patroon dat vanuit Inholland nu gesignaleerd wordt, is een
vergelijkbare reactie op dat pervers effect. Studenten kunnen
hun afronding van de studie ook opschorten of laten voor wat zij is
en zo voorkomen, dat zij de boete moeten ophoesten. Wellicht zijn
er al heel wat studenten die -niet zonder reden- inschatten,
dat de boete binnenkort politiek doodverklaard zal zijn en na een
jaar ad acta gelegd zal worden. In zulke gevallen zal de voorziene
opbrengst van de boete gaan tegenvallen voor de begroting van OCW,
net als bij een onverwacht versneld af studeren dankzij een veel
hoger rendement van HBO en WO.
Die impact op de OCW-begroting raakt meteen de uitvoering van
een afspraak uit het regeer/gedoogakkoord van herfst 2010, dat
halbe Zijlstra moest uitvoeren. Minister De Jager had al op
ScienceGuide uitgelegd, dat de boete "voor mij niet had
gehoeven," omdat het niet ging om een bezuiniging, maar om een
interne verschuiving van geld. De opbrengst van de boete werd
namelijk ingezet om 'Van Vught' te betalen, de extra middelen vor
profilering en prestatieafspraken daartoe.
Zo leiden de uitvoeringsperikelen van de langstudeerboete ertoe,
dat over de investeringen in betere kwaliteit en profilering
onzekerheid blijft bestaan. De instellingen zien de bui al hangen:
hun rendement krijgt een klap die zij in hun eigen begrotingen
moeten zien op te vangen en bovendien moet OCW nog maar zien of het
de extra's voor betere prestaties kan realiseren.