In het voorjaar van 2010 ging Expeditie 318 van het Integrated
Ocean Drilling Program (IODP) met het boorschip Joides Resolution,
naar Oost Antarctica. In opdracht van de Universiteit Utrecht en
het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ)
werd bodemonderzoek gedaan om het sediment van 50 miljoen jaar
geleden naar boven te halen.
25 graden op Antarctica
Dit sediment ligt inmiddels zo'n 1000 meter begraven in de
huidige oceaanbodem. Door analyse van deze bodemmonsters vonden zij
grote concentraties stuifmeelkorrels van (sub)tropische
plantensoorten, zoals palmen, de Baobab (Apenbroodboom) en
tropische fruit- en notenbomen. Deze soorten hebben een strikt
temperatuurbereik en kunnen zeker niet tegen vorst.
Naast de stuifmeelkorrels onderzochten de Nederlandse teamleden
ook fossiele moleculen, die afkomstig zijn van
(land)bodembacteriën. Ook daar kwam uit dat het op Antarctica zo'n
50 miljoen jaar geleden in de zomer boven de 25ºC moet zijn
geweest. Deze techniek is ontwikkeld op het NIOZ door Stefan
Schouten en zijn collega's.
"De overeenkomst tussen beide temperatuurgegevens maken de
resultaten wel heel aannemelijk, wat de kracht is van
multidisciplinair onderzoek: iedereen brengt zijn eigen expertise
in en er rolt een eenduidige conclusie uit", zegt teamlid Peter
Bijl van de Universiteit Utrecht.
Het vroeg-Eocene tijdperk, 56 tot 48 miljoen jaar geleden, staat
bekend als een 'super-broeikaswereld', met van nature zeer hoge
concentraties broeikasgas CO2 in de atmosfeer. De
klimaatgeschiedenis van Antarctica uit deze tijd was tot nu toe
vrijwel onbekend, aangezien de fossiele overblijfselen daarvan
bedekt zijn door een immense ijskap. Om beter te kunnen begrijpen
wat een hoge concentratie CO2 betekent, is het belangrijk om de
klimaatgeschiedenis uit deze tijd beter te kennen.
Broeikas-Aarde
Deze eerste Antarctische resultaten zijn in lijn met bevindingen
van onder andere dezelfde groep onderzoekers aan Arctische
boringen, waar eerder ook resten van palmbomen werden gevonden uit
het vroeg-Eoceen. De resultaten laten nu zien dat in die tijd, met
CO2-concentraties die waarschijnlijk 4-5 keer zo hoog waren dan nu,
inderdaad sprake was van een 'broeikas Aarde', met subtropische
bossen tot aan beide polen. Het biedt inzicht in de dynamiek van
een wereld onder invloed van dergelijke condities.
Aan het Integrated Ocean Drilling Program doen 25 landen mee,
waaronder Nederland. Dit onderzoek werd mede gefinancierd door de
Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). NWO
betaalt het Nederlandse lidmaatschap voor de Europese tak van IODP,
waardoor Nederlandse onderzoeksgroepen de kans krijgen deel te
nemen aan boorexpedities. De resultaten van het onderzoek zijn deze
week gepubliceerd in het tijdschrift Nature.