De ontwerp-begroting 2013 bevat de neerslag van het
Lente-akkoord van de Kunduz-coalitie. De komende coalitie van
-tenminste- VVD en PvdA zal daar aanzienlijk in moeten willen
bijstellen, aangezien beide partijen niet dan met grote
afstandelijkheid naar dat akkoord hebben gekeken. Tegelijkertijd
zal men de voorlopige hulde van Eurocommissaris Olli Rehn ervoor
zich goed in de oren geknoopt hebben. Ook een Rutte-II wil als
betrouwbaar safe pair of hands in Europa optreden, gelet
op de vele onzekerheden.
Zijlstra's extra gat
Dat er voor het HO weinig feestelijks in het vat zit liet
staatssecretaris Zijlstra zich al een beetje ontvallen aan het
begin van de hete fase van de verkiezingscampagne. Een van de
redenen waarom hij zo ontriefd was over de dreigende versnelde
afschaffing van de langstudeerboete, was het feit dat OCW als een
berg opzag tegen het tevoorschijn halen van een dekking. Zijlstra
maande de Kamer, dat het hem bijna onmogelijk was, omdat hij ook
nog voor een gat van zo'n €350 mln stond in 2013, dat het
Lente-akkoord hem had opgeleverd.
De betrokken fracties hadden dit samen vastgesteld, omdat vanuit
het kabinet was aangegeven dat men een dergelijk bedrag wel kon
verwerken zonder 'in het onderwijs zelf' te hoeven snijden. Termen
als 'minder subsidies' en 'snijden in managementkosten' werden
daarbij gebruikt. Inmiddels lijkt het duidelijk, dat minister Van
Bijsterveldt met een soort van toverstafje een reeks incidentele
meevallers in 2013 heeft kunnen omsmeden tot een dekking van de
voorziene €340 mln.
De structurele deking via een kaasschaaf of echt ingrijpende
bijstellingen zal een nieuw kabinet bij zijn regeerakkoord moeten
realiseren. In de SF is tot woede van de studentenbonden al wel een
verdere versobering aangebracht, in het bijzonder bij de
OV-kaart.
De Troonrede spreekt verder niet over onderwijs of kennisbeleid,
behalve in een zinsnede over de "bevordering van
ondernemerschap, investeren in infrastructuur en versterking van
veiligheid, onderwijs en innovatie." Meer uitvoerig is
de passage gewijd aan betere omstandigheden op onder meer Saba,
voor wat beterft "de ziekenhuiszorg, de kwaliteit van
schoolgebouwen en leerkrachten, en de
rioolwaterzuivering."
Mondjesmaat de extra's
De volgende bewindslieden zullen nu voor het dilemma staan om
die verminderingen of hun tijdelijke dekking (deels) ongedaan te
maken en elders dieper te snijden, of ze zuchtend te aanvaarden als
erfenis. ScienceGuide-columnist Pieter Omtzigt wees er al
op, dat zoiets ook speelt bij de grootste klapper uit het
Lente-akkoord, de btw-verhoging. Zolang een nieuwe coalitie
daarvoor geen alternatieve dekking à €4 miljard weet aan te
brengen, zal deze 'gewoon doorgaan'.
Voor de nieuwe bewindslieden is er nog een lastig punt. De extra
middelen die VVD en PvdA in HO willen investeren komen pas laat en
mondjesmaat op gang. Eerst moet een sociaal leenstelsel worden
ingevoerd en dat moet dan ook nog inkomsten gaan genereren.
Dat houdt in, dat in de eerste jaren van Rutte-II de
investeringen in hoger onderwijs netto er op achteruit zullen gaan.
Tenzij de nieuwe coalitie de €340 mln vanuit Kunduz zou weten te
schrappen. Maar Zijlstra gaf niet voor niets aan, dat hij voor die
weldaad plus een einde aan de langstudeerboete nergens financiële
ruimte ziet.