• A
  • A
  • Waar staat de hogeschool voor?

    - Docenten en medewerkers in een hogeschool moeten kenner zijn in hun vakgebied, betogen twee lectoren van de Hanzehogeschool. Zij vervullen een “gidsrol binnen het onderwijs”. Maar een gids heeft volgers nodig en dus moet het HBO een aanspreekpunt zijn voor de praktijk.

    "In dit artikel betogen we dat HBO medewerkers kenners dienen te zijn in een vakgebied, goede professionals. Bedrijven en maatschappelijke organisaties moeten graag met ons samenwerken, niet alleen omdat we goede studenten afleveren, maar ook omdat we kenners zijn in ons vakgebied. Onderzoek is daarbij cruciaal. 

    Een kenner blijft zich verdiepen in zijn vakgebied, een kenner heeft een onderzoekende houding. Het is daarom van cruciaal belang dat docenten, managers en lectoren elkaar blijven aanspreken op hun specialismen. Publiceren en samenwerken met bedrijven of andere organisaties hoort hierbij. 

    Gidsrol in het onderwijs 

    Hogescholen en universiteiten zijn er voor studenten. Dat kan alleen wanneer we als medewerkers ook onszelf blijven ontwikkelen als professional. Als professionals weten docenten wat in hun vakgebied gebeurt, zijn zij in staat een eigen mening te vormen over ontwikkelingen in het vakgebied, kunnen zij relaties leggen met andere vakgebieden en maatschappelijke ontwikkelingen en kunnen zij al deze kennis en ervaring overdragen op studenten, of ze nu 17 of 71 zijn. 

    Alle andere functies binnen de Hanze zijn hiervan afgeleid. Stafdiensten ondersteunen de organisatie bij het goed functioneren, lectoren ondersteunen in het leggen van contacten met de praktijk en het ontwikkelen en vastleggen van kennis in een bepaald vakgebied door middel van onderzoek en contacten met de wetenschappelijke wereld.  

    Zij beheersen de kunst te herkennen waar bestaande kennis ontoereikend is in de praktijk en nieuwe ontwikkelingen te plaatsen in de praktijk. Deze kunst is gestoeld op onderzoeksvaardigheden en enerzijds academische kwaliteiten en anderzijds praktijkervaring. Hierdoor vervullen zij een gidsrol binnen het onderwijs. Maar een gids heeft volgers nodig. 

    Maatschappelijke verantwoordelijkheid uit het oog 

    Ook HBO medewerkers dienen midden in hun vakgebied en de maatschappij te staan. Dit wil niet zeggen dat docenten zich volledig dienen te identificeren met het vakgebied. Een docent verpleegkunde of een docent marketing weet niet alleen iets van het vakgebied. 

    De docent heeft een voorsprong op collega's in de praktijk in de vorm van didactische vaardigheden en de ruimte tot meer reflectie op de praktijk als gevolg van een grotere afstand. Hiermee dient de docent sectorale kennis en praktijkroutine te kunnen compenseren. Kortom, zij kan mensen iets leren, zelfs specialisten, door te faciliteren en door nieuwe kennis in haar vakgebied te ontginnen. Een dergelijke rol vraagt wel zelfbewustzijn: over de eigen kennis en mogelijke bijdrage ten opzichte van collega's in de praktijk. 

    We moeten ons voortdurend afvragen of dit zelfbewustzijn voldoende aanwezig is. Er lijkt op sommige instituten te weinig constructieve dialoog over de ontwikkeling van een bepaald vakgebied. Er zijn nog steeds docenten die alleen komen om hun les af te draaien, lectoren leveren een aantal onderzoekjes, het management verzorgt  de 'urenplanning' en het bestuur bewaakt de rapportagecyclus. Voortdurend dreigt het gevaar dat we te veel 'functioneel' bezig zijn, alleen met enge taken gericht op basaal ondewijs, waarbij onze maatschappelijke verantwoordelijkheid als kennisinstelling uit het oog wordt verloren. 

    HBO aanspreekpunt voor de praktijk 

    Op veel (meeste) hogescholen wordt bijvoorbeeld geen resultaatgarantie gegeven op werkstukken van studenten en op stages, ook niet wanneer de opdrachtgever er om vraagt en er voor wil betalen. Docenten bewaken of de kwaliteit aan de curriculum eisen voldoen, maar niet of deze aan de eisen van een opdrachtgever voldoen. Of het werkveld krijgt waar ze om vraagt is minder belangrijk. Kwaliteit is echter een kritische waarde voor de professional in een kennisinstelling. 

    Doordat ontwikkelingen in een vakgebied soms worden verwaarloosd en doordat ook wij ons soms te weinig laten uitdagen, zien veel mensen in de praktijk hogescholen niet daadwerkelijk als kennisinstelling. We leveren goede studenten af, maar bedrijven en instellingen komen nog te weinig automatisch naar een hogeschool wanneer ze een prangend probleem hebben waarbij de hogeschool misschien een oplossing zou kunnen bieden. Te vaak stellen hogescholen dat ze 'kennis' bieden zonder dat ze duidelijk kunnen maken wat dat dan is. 

    De huidige maatschappelijke ontwikkelingen vragen dat HBO's hun rol als kennisinstelling, University of Applied Sciences, serieus nemen. Wij zijn een aanspreekpunt voor mensen in de praktijk. Niet omdat we de waarheid in pacht hebben, maar omdat we mensen kunnen helpen om verder te komen in een vakgebied, om mensen iets te leren. 

    Het idee dat moderne medewerkers gedurende hun hele carrière moeten blijven leren, is een maatschappelijke realiteit. Vandaar ook het belang van het programma 'Leven Lang Leren (LLL)'. Tien jaar geleden was internet nog vreemd, waren vele medische technieken nog niet aanwezig en navigeerden we nog met een kaart in de auto.

    De ontwikkelingen in vakgebieden gaan razend snel. Kennisinstellingen kunnen hun maatschappelijke rol alleen waarmaken als ze weten om te gaan met (nieuwe) maatschappelijke ontwikkelingen en het curriculum telkens weer herijken en verrijken.

    Onderzoek uit de ivoren toren

    Om deze reden is onderzoek een primair proces van een University of Applied Sciences. Hierbij gaat het om praktijkgericht onderzoek, onderzoek dat dienend is, dat een bepaald maatschappelijk belang wil dienen. Hierbij gelden dezelfde wetenschappelijke methoden als in wetenschappelijk onderzoek, maar dit wil niet zeggen dat onderzoek iets is voor een ivoren toren, voor promovendi en andere specialisten. 

    In elk handboek staat dat onderzoek moet beginnen met een onderzoekende houding, met nieuwsgierigheid en interesse in een vakgebied. Dit is wat we van studenten verwachten en dit mogen we ook van elkaar als docenten verwachten. De professional met onderzoeksvaardigheden heeft niet alleen een dergelijke houding, maar weet ook welke methode hij moet toepassen om zijn kennis up to date te houden.

    Soms is een congres belangrijk, soms een bedrijfsbezoek, soms een onderzoek dat door een student wordt uitgevoerd en soms is het opportuun zelf een (promotie) onderzoek te starten. Al deze vaardigheden zijn dezelfde vaardigheden die een docent moet hebben die het vak wat hij geeft voorbereid. Een onderzoekende houding is daarmee onontbeerlijk voor een professional die niet alleen maar iets doet op een bepaalde wijze omdat zijn baas het zegt, maar die iets doet omdat hij weet dat het zo moet. 

    Onderzoek alles en behoudt het goede." 

    Dr. Frank jan de Graaf is lector International Business, Hanzehogeschool Groningen en als zodanig verbonden aan het Kenniscentrum Ondernemerschap 

    Dr. Hugo Velthuijsen is lector ICT en New Business, Hanzehogeschool Groningen en als zodanig verbonden aan het Kenniscentrum Ondernemerschap