• A
  • A
  • Waterdamp in sterrenwieg

    - De Nederlandse moleculenjager HIFI in ESA-sonde Herschel vindt een gigantisch waterreservoir in een wolk van stof en gas in het heelal. Het blijkt de wieg van een nieuwe ster als onze zon in het sterrenbeeld 'Stier'. Nooit eerder was zoiets gezien.

    Deze ontdekking kon worden gedaan doordat kosmische deeltjes een onverwacht belangrijke rol blijken te spelen in de verdamping van water vanuit ijs. 
    Sterren vormen zich in koude, donkere wolken van gas en stof die alle ingrediënten bevatten om een zonnestelsel als het onze te vormen.

    Water, essentieel voor leven op aarde, is eerder waargenomen in de vorm van waterdamp en in de vorm van ijs op minuscule stofdeeltjes in gebieden van stervorming en op proto-planetaire schijven waarin nieuwe planeten gevormd worden. Herschel/HIFI heeft nu voor de allereerste keer waterdamp waargenomen in een gas- en stofwolk die op het punt staat ineen te storten.

    Drie miljoen aardse oceanen

    Het gaat om een gaswolk in het sterrenbeeld Taurus, bekend als Lynds 1544.  De waterdamp is vrijgemaakt door hoogenergetische kosmische deeltjes die door het heelal en de wolk schieten, en het reservoir is gigantisch. "Om zoveel waterdamp te produceren in deze ijzig koude wolk, moeten er 3 miljoen aardse oceanen aan ijs aanwezig zijn," zegt Paola Caselli van de Universiteit van Leeds, leider van het onderzoeksprogramma.

    "Vóór deze waarnemingen van HIFI dachten we dat al het water in de vorm van ijs aanwezig zou zijn, omdat deze wolken een temperatuur hebben van slechts 10 graden boven het absolute nulpunt. Maar nu moeten we onze kennis van chemische processen in dit soort wolken herzien en, belangrijker nog, onze kennis van de rol van kosmische deeltjes."

    Zelfs stroomrichting van water gevonden

    "Omdat HIFI in staat is zeer specifieke details waar te nemen, hebben we bovendien kunnen vaststellen dat het water in deze wolk naar de kern van de wolk aan het stromen is," zegt Floris van der Tak van SRON Netherlands Institute for Space Research en het Kapteyn Instituut in Groningen.

    "Dat is een sterke aanwijzing dat de ineenstorting net begonnen is. Er is genoeg materiaal om een ster als onze zon te laten ontstaan uit het invallende gas en stof. Dat betekent dat er waarschijnlijk ook een planetenstelsel gevormd wordt."

    "Een gedeelte van het water dat we nu zien in Lynds 1544 zal worden gebruikt bij de vorming van de nieuwe ster. De rest komt in een schijf rond de ster terecht, als reservoir voor de vorming van planeten. Dankzij Herschel en HIFI kunnen we nu het "waterspoor" volgen, van een moleculaire wolk in het interstellaire medium, via het stervormingsproces, tot een planeet als onze aarde waar water essentieel is voor leven," onderstreept de gelauwerde astronoom Ewine van Dishoeck uit Leiden.