Overleven
Het opengaan van het IJzeren Gordijn in 1989 heeft
twee gevolgen. De in het hart van Oost-Berlijn gelegen
Humboldt-Universiteit aan de boulevard Unter den
Linden overleeft. En zij past zich snel aan de spelregels van
het herenigde Duitsland aan, terwijl de meeste van
haar hoogleraren uit de oude DDR hun baan
verliezen.
De universiteit kan, anders gezegd, de overgang van een
socialistisch-communistische naar een westerse staatsvorm overleven
omdat tweederde van haar hoogleraren wordt ontslagen. Deze
conclusie trekt Adriaan in 't Groen na jarenlang onderzoek van de
biografieën van professoren in het voormalige Oost-Berlijn.
De Wende leidt tot een grote groep 'verliezers', maar ook tot een
groep 'winnaars' die de vrijgekomen functies gaat vervullen. Er is
een kleine, derde groep 'overlevers', die hun functie bij de
overgang van de DDR naar het verenigde Duitsland kan behouden.
Dominante staat
Aan de vooravond van de twintigste verjaardag van de Berlijnse
Wende en het tweehonderd jaar bestaan van de Humboldt-Universiteit
laat In 't Groen in zijn proefschrift De Wende en Humboldts
erfenis: de utopie voorbij de invloed zien die de
dramatische Duitse geschiedenis op het leven en werk van
professoren heeft.
Door de dominante rol die de staat in alle typen Duitse
samenlevingen vervult en door de bijzondere, schoksgewijze Duitse
historische ontwikkeling heeft de Duitser minder keuzes bij de
inrichting van zijn leven. De verschillende Duitse staatsvormen en
de overgangen van bijvoorbeeld het Derde
Rijk naar de DDR enerzijds en de Bondsrepubliek
anderzijds, en vervolgens bij de Wende naar de hereniging, hebben
een dominant effect op de levenslopen van Duitsers.
Model uit de 19e eeuw
Daarom komen de professoren bij een extreme verandering van
staatsvorm, zoals de Wende, klem te zitten tussen het primaat
van de staat en dat van de wetenschap. Het grootste gedeelte van
het wetenschappelijke kader van de Humboldt-Universiteit is
geslachtofferd om haar te redden. In 't Groen schetst dit
drama dat zich bij de Wende in het leven van veel professoren
voltrekt tegen de achtergrond van het drama van de Duitse
geschiedenis.
Het proefschrift brengt de positieve en negatieve
gevolgen daarvan op onderwijs en onderzoek bij de
Humboldt-Universiteit in kaart. Deze is in drieërlei opzicht
een bijzondere HO-instelling. Ze stond in de 19e eeuw model voor de
meeste westerse universiteiten, heeft de meeste
Nobelprijswinnaars voortgebracht en ze was kaderschool van de
Socialistische Eenheidspartij van de DDR.
Info en bestelpagina van het boek vindt u
hier.
foto:
gavinandrewstewart