• A
  • A
  • Eerst Mali zien en dan sterven

    - Grutto Gaast, die dit voorjaar in Friesland een satellietzender kreeg, is gesneuveld in Mali. Blijft het feit staan, dat de Friese grutto's ongekende afstanden kunnen vliegen in zeer korte tijd.

    Na een verblijf van ruim drie maanden vloog ze door naar de Binnendelta van de rivier de Niger, in Mali. Daar kwam ze in een visnet aan haar einde. Dat blijkt uit de peilingen die door de satelliet zijn doorgegeven en uit een speurtocht in het veld, door medewerkers van Wetlands International. 

    De zender van Gaast viel een week na aankomst stil bij een klein vissersdorpje in Mali. Het enige dat nog doorkwam waren signalen van de zogenoemde 'temperatuur- en activiteitlogger'.

    Opsporingsactie

    Omdat de zender aangaf dat de vogel dood moest zijn, is, met hulp van Wetlands International in Mali, zo gauw mogelijk een opsporingsactie op touw gezet. Dat was geen sinecure, want Gaast was naar een vrijwel onbereikbare plek in de delta getrokken. Schipper Sine Konta, die de delta als zijn broekzak kent, en Wetlands International-collega Mori Diallo slaagden erin deze afgelegen plaats te bereiken.

    Dorpsoudste

    Het kostte hen nog een paar dagen om de zender - een fel geel bolletje, ter grootte van een klein ei, dat in de buikholte van de vogels werd geïmplanteerd - boven water te krijgen. Eerst moest de argwaan bij de mensen in het dorp overwonnen worden. De vissers deden in eerste instantie voorkomen of ze geen weet hadden van een zender. Na geduldige uitleg van het hoe en waarom van het zenderonderzoek en de tussenkomst van de dorpsoudste met zijn raadgevers werd de satellietzender uiteindelijk opgespoord en overhandigd.

    Domme pech

    Uit enquêtes die onderzoekers van Wetland International en Altenburg & Wymenga Ecologisch Onderzoek rond de eeuwwisseling uitvoerden in de Binnendelta, was al gebleken dat er in deze omgeving veel vogels met netten worden gevangen, door gespecialiseerde vogelvangers. In de zuidwesthoek van de Delta, het gebied waar Gaast aan haar einde kwam, worden vogels vooral geschoten.

    Maar de lokale visser die Mori en Sine de plek liet zien waar hij de grutto had gevonden, vertelde dat de vogel in zijn visfuik terecht was gekomen. Geen gerichte jacht dus, maar domme pech. De vissers uit dit dorp blijken niet systematisch op vogels te jagen. Alleen wanneer de visvangst onrendabel wordt, tegen het eind van het visseizoen, proberen ze wat vogels te vangen voor eigen consumptie.

    Rondje vliegen

    Het zal dus nooit duidelijk worden of Gaast aan zogenaamde loop migration deed. Een van de vragen die hopelijk door het zenderonderzoek worden beantwoord is of grutto's 'in een rondje' trekken. Het lijkt er op dat een deel van de grutto's uit Friesland via Spanje en Portugal naar West-Afrika vliegt, om aan het eind van de winter via een oostelijke route langs Mali en Italië weer naar het noorden te trekken.

    Rijstvelden

    Het onderzoek heeft al wel geleerd dat grutto's een flexibele strategie hanteren voor hun trek en overwintering. Zo maakte onder andere de grutto Nijhuzum niet de tussenstop in de rijstvelden van Spanje die Gaast wel maakte.

    De twee vogels verbleven vervolgens wel een tijd vlak bij elkaar in het kerngebied van overwinterende grutto's in Guinee-Bissau. Van daaruit trokken ze onverwacht in totaal verschillende richtingen: Gaast vloog oostwaarts naar Mali (1200 km), Nijhúzum vloog een stukje terug naar de Senegalrivier (500 km) op de grens van Senegal en Mauretanië. Deze uiteenlopende routes werpen de vraag op of de rijstvelden in Guinee-Bissau dit jaar wellicht onvoldoende te bieden hebben aan de overwinterende vogels.