Nieuwe iconen van de stad
"In verval geraakte locaties, inclusief hun stedelijke omgeving,
transformeren we tot nieuwe centra van innovatie en opleidingen.
Dat laat de RDM Campus nu al zien. Zij worden nieuwe iconen van de
stad, omdat ze als experimenteergebieden ook nieuwe bedrijvigheid
en nieuwe mensen aantrekken."
Heeft ook de stad - samen met de havensector - een
kennisstrategie om dit idee van de wereldhaven als kenniscentrum
uit te diepen en de positie van Rotterdam daarmee te
versterken?
Het besef dat zo'n strategie past bij de huidige ontwikkeling is er
volop, die bewustwording is snel toegenomen. Zo'n strategie is wat
dat betreft in ontwikkeling. Het Havenbedrijf heeft zelf beslist al
een kennisbeleid ingericht. Dit besef bouwt voort op een krachtige
traditie hier.
Er is al heel lang een denktraditie in het snappen hoe je complexe
ketens en schakels laat functioneren, om te beginnen rond de enorme
logistieke processen in en rond de haven. Ons land heeft daarbij
een groot organiserend vermogen opgebouwd op dit terrein en dat is
zelf al een bron van innovaties en steeds weer nieuwe kennis.
Wat we nu vooral moeten doen, is de veelheid aan initiatieven
bundelen en optimale verbindingen laten ontstaan. Als gemeente
sturen we daarbij primair op de publieke aspecten, zeker nu het
Havenbedrijf al enkele jaren zelfstandig is.
Dat raakt dan meteen de onderwijskanten van de
strategieontwikkeling.
Ja, maar ook alle mogelijke ruimtelijke punten, waar haven en stad
fysiek gewoon al aan elkaar geklonken zijn. De onderwijskant raakt
sterk aan de arbeidsmarkt en het perspectief daarvan rond de haven.
En daar ligt de komende jaren een fors vraagstuk.
De komende 15 jaar gaat een kwart tot een derde van de mensen die
nu in de haven werken met pensioen. Hoe matchen we dat met de
jongeren van nu en hun opleidingen? Het imago van werk in een haven
is, zeker voor laagopgeleiden van buiten onze cultuur, niet erg
gunstig: 'Het is vies werk, de omgeving is vervuild en het is ver
weg van de rest van de stad'.
Daar stuur je je kinderen niet heen.
Precies, en dat terwijl wij zeggen, ' Als je nu goed kiest voor je
opleiding, dan heb je in die havensector straks heel goede kansen.
Daar is veel werk, komt veel nieuw werk, innovatief werk'. Dat
moeten we dus wel goed zichtbaar weten te maken, want anders hebben
we straks een tweede Maasvlakte, maar niemand die er komt
werken.
Het is dus de kunst om scholieren en studenten over de hele linie
van vmbo tot en met universiteit zich te laten richten op
opleidingen en elementen daarvan die kansrijk zijn en de haven als
kansrijke sector oppakken. De aansluiting van vmbo op mbo en hbo
moet ook op dat punt flink versterkt gaan worden. Daarom ben ik erg
enthousiast dat op de nieuwe RDM Campus, op dat stuk haventerrein
midden in de stad, zowel de hogeschool Rotterdam als het Albeda
College met bedrijven zich hebben gevestigd.
Maar kennisstrategie omvat meer dan arbeidsmarktknelpunten
verkennen, mag ik hopen.
Bij de bedrijven staan daarin de nog verdere verbetering en
innovaties in de logistieke ketens voorop. De congestie in en rond
de haven is echt een fors probleem en dat dreigt bij de expansie
alleen maar klemmender te worden, ook als je nu allerlei
maatregelen zou nemen.
We hebben voor zulke onderwerpen een academisch transferpunt, ACTP,
opgezet. De EUR, TU Delft, de havenbedrijven in Deltalinqs werken
met mij daarin samen. Dat genereert onderzoeksvragen en zorgt
vooral voor de juiste koppelingen tussen zulke behoeften en de
instituten en researchers die daar precies bij zouden passen. Dan
blijft het niet liggen of duurt het lang voordat de goede groep
wetenschappers het kan oppakken. Hier wil ik echt vaart mee gaan
maken, het biedt vele mogelijkheden. Droom is dat hier een
Dutch Maritime Transport Academy uit voort gaat
komen.
Dit sluit wel goed aan op wat er tegelijkertijd bij de nieuwe
lectoraten vanuit de haven en het watermanagement wordt
ontwikkeld.
Kijk maar wat er rond dat lectoraat 'de Ideale Haven' gebeurt. Dat
kon je bij de start op de RDM Campus al zien. We hebben ook een
leerstoel aan de EUR om het onderwerp haveneconomie verder te
verkennen. Die is nu vacant. Ik zou het wel mooi vinden als we
daarvoor bijvoorbeeld een jong iemand kunnen vinden die dat
spannend weet te maken. Dan wordt het commitment uit
andere betrokken vakgroepen meteen versterkt.
Wij spraken eerder al uitvoerig met Ruud Lubbers, vooral over
het RCI. Daar zou Rotterdam op wereldschaal het initiatief kunnen
pakken. Zit dat ook niet vooral vast aan de 'kennisfactor' van de
haven?
Het aspect 'klimaat' is in dit geheel echt een nieuw fenomeen. De
oorsprong ervan ligt voor Rotterdam in de ambitie de
energyport van de wereld te worden. De omvang en de
complexiteit van de energiestromen en - bronnen die hier bij elkaar
komen zijn ongeëvenaard. Dat maakt ons ook tot kenniscentrum, heel
praktisch van aard tegelijkertijd op dit terrein. Zo weten we hier
écht hoe je LNG-overslag, vloeibaar gas dus, kunt
ontwikkelen.
Vanuit 'energyport' groeide het besef dat hier dan ook ongekende
hoeveelheden CO2 aan de orde zijn en hier veel van de problemen die
daarmee samenhangen geconcentreerd zouden kunnen worden aangepakt.
De 'afvang' van CO2 zou hier een hub kunnen krijgen. De
infrastructuur, de kritische massa en de knowhow zijn er
al. Wil je CO2 reduceren, dan kun je dat toch het beste doen waar
dat en masse aanwezig is en omgezet wordt? Dus dat kan ook
gelden voor de grote kolenoverslag die in de haven gebeurt.
Daar is veel nieuwe kennis en technologie nodig. Nu we dit bundelen
via het RCI wordt Rotterdam voor die kennis ineens extra
aantrekkelijk als nieuwe plek. Dat trekt nieuwe R&D-
initiatieven aan, dus ook nieuwe kenniswerkers, onderzoekers en hun
innovatieve activiteiten. Zo kon het initiatief van de RCI Campus
ontstaan: een nieuw universitair centrum in een van de oude
haventerreinen opgericht op die klimaatkennis in
ontwikkeling.
De oude haventerreinen zoals het RDM-terrein zijn integraal
onderdeel geworden van deze strategie, zo vertelde je bij de
opening van die nieuwe campus. Hoe past dat in elkaar?
Die terreinen maken het mogelijk de innovatieagenda van de stad en
de haven te verbinden met een ruimtelijk-economische. Op die oude
haventerreinen in de stad komen zulke kennisintensieve activiteiten
en daaruit groeit de handelshaven van de toekomst: de verspreiding
van nieuwe ideeën en producten uit die innovaties. Meteen
transformeren we vaak in verval geraakte locaties, inclusief hun
stedelijke omgeving, tot nieuwe centra van innovatie en
opleidingen. Dat laat de RDM Campus nu al zien. Zij worden nieuwe
iconen van de stad, omdat ze als experimenteergebieden ook nieuwe
bedrijvigheid en nieuwe mensen aantrekken.
Binnen de lectoraten van de Hogeschool Rotterdam en de Willem
de Kooning Academie voor beeldende kunst zijn ze al bezig na te
denken over het design en de leefbaarheid van de 2e Maasvlakte.
Sommigen dromen al van de opdracht tot inrichting van de
Derde!
Nou ga je wel ver, hoor. Kijk, die Tweede Maasvlakte biedt soelaas
voor de verdere ontwikkeling van de infrastructuur tot ergens
halverwege 2020-2030. De planning en de inrichting moet je dus op
die termijn zien. Terecht dat ze daar nu al mee bezig zijn, om te
zorgen dat daar een levendig klimaat ontstaat voor leven en
werken.
Maar tegelijk moeten we niet loslaten dat we de huidige ruimtelijke
mogelijkheden steeds slimmer en effectiever leren benutten. Daar
moet nog veel kennis op losgelaten worden. Een 'Derde Maasvlakte'
zou nu al de aandacht daarvoor kunnen doen verslappen en dat zou
niet slim zijn. Bovendien kun je niet ongeremd de zee in bouwen.
Fysiek wordt de afstand tot de rest van de haven en stad wel heel
groot, meer dan 50,60 kilometer.
Fokke en Sukke hadden er al een tekening over. Iets van 'Met de
Zesde Maasvlakte hebben we meteen een brug naar Londen'. Misschien
moeten we eerst ook nog andere ontwikkelingen rond de kust en het
klimaatbeleid erbij betrekken, zoals het zandmotor-concept uit 'de
tulpeilanden'. We zijn nog decennia bezig om de haven en de
kennisfactor erbij nieuw te ontwikkelen.