Altijd meer dan wetenschapper
Lawrence Lessig constateerde al vroeg dat de er een fundamenteel
conflict tussen het traditionele auteursrecht en de door het
internet geboden mogelijkheden bestaat. Lessig was verbonden
aan Stanford Law School en oprichter van het Centre for Internet
and Society aldaar.
Momenteel is hij directeur van Edward J. Safra Foundation Center
for Ethics aan Harvard University en hoogleraar op de Harvard Law
School. Maar hij is altijd meer dan een wetenschapper geweest. In
2004 richtte hij het Creative Commons project op en dat is wellicht
zijn grootste bijdrage, een waarvoor hij nu terecht wordt
geëerd.
Met de Creative Commons licenties worden auteurs, kunstenaars,
wetenschappers, docenten en alle andere creatieve makers in staat
gesteld om op een flexibele manier met hun auteursrechten om te
gaan en hun werken voor bepaalde vormen van hergebruik vrij te
geven, zonder dat de bescherming die het auteursrecht hen biedt,
wordt opgegeven.
Bouwsteen voor Wikipedia én Kennisland
De Creative Commons licenties zijn wereldwijd de standaard voor
open-contentlicenties en vormen een belangrijke bouwsteen voor
projecten als de online encyclopedie Wikipedia en praktijken als
open access publishing. Nederland Kennisland heeft in 2004 in
samenwerking met het instituut voor Informatierecht van de
Universiteit van Amsterdam van Lessig's ere-promoter Bernt
Hugenholtz en Waag Society de Creative Commons Licenties in
Nederland geïntroduceerd. Dat was meteen het begin van een
inspirerende samenwerking en contact met Lessig, die regelmatig in
Nederland is geweest.
In samenwerking met hem zijn in Nederland een aantal
doorbraken voor Creative Commons gerealiseerd. Zo is in augustus
2007 de wereldwijd de eerste samenwerking tussen Creative Commons
en een collectieve beheersorganisatie (Buma/Stemra) van start
gegaan, waarin de combinatie van traditioneel rechtenbeheer een
open content verspreiding van muziek onderzocht wordt.
Daarnaast wordt in december 2009 het open onderwijs platform
Wikiwijs gelanceerd dat gebruik maakt van de Creative Commons
licenties om zeker te stellen dat onderwijsmateriaal vrij
hergebruikt kan worden. Ook dat is wereldwijd een doorbraak.
Nederland is de afgelopen jaren een internationale voorloper
geworden met Creative Commons en dus is het meer dan terecht dat
hij nu juist hier eredoctor wordt.
Rem in plaats van impuls
Dat Lessig juist nu, 10 jaar na het verschijnen van zijn eerste
boek 'Code and Other Laws of Cyberspace', zijn eredoctoraat
ontvangt kan ook als een commentaar op de geblokkeerde situatie op
het terrein van auteursrecht worden gezien: 15 jaar na de doorbraak
van internet als het primaire communicatiemedium heeft er geen
fundamentele herziening van het auteursrecht plaatsgevonden, en
dreigt het auteursrecht steeds meer een rem voor de
maatschappelijke ontwikkeling te worden.
De kranten staan er vol van, zoals onlangs weer na een rel over de
nieuwe vergoeding van Buma/Stemra. Culturele erfgoedinstellingen,
die de technische drempels voor het digitaliseren van erfgoed al
lang overwonnen hebben, zijn vanwege auteursrechtelijke
belemmeringen niet in staat gedigitaliseerd erfgoed online aan te
bieden. Individuele internet gebruikers worden door
auteursrechtelijke regels, die bedoeld waren om transacties tussen
commerciële bedrijven te regelen, in hun culturele participatie
gehinderd. Tegelijkertijd slaagt het auteursrecht steeds
minder erin om een solide inkomstenbasis voor makers te bieden.
Wetenschappers willen graag hun kennis openbaar beschikbaar maken,
zoals NWO-voorzitter Jos Engelen stelt, maar daarvoor is
een oplossing in het auteursrecht nodig.
Niet meer de enige
Lessig weet als geen ander dat de huidige samenleving een doorbraak
op auteursrecht nodig heeft, en weet dat als de beste te
verwoorden. Ik raad iedereen aan via You Tube eens op zijn naam te
zoeken en te genieten van zijn lezingen, onder meer op de
TED-conferentie. Aanwezigen bij de uitreiking zullen vast
genieten.
Maar hij is niet meer de enige. Deze signalen zijn inmiddels
ook naar Den Haag en Brussel doorgedrongen. De komende jaren zal
het debat over het auteursrecht hevig woeden, is mijn
verwachting. Het is te hopen dat het eredoctoraat voor
Lawrence Lessig een startsein is voor een ingrijpende herziening
van ons auteursrechtenstelsel. Het academische werk van professor
Lessig kan een belangrijke bijdrage aan een dergelijke
herpositionering bieden.
Paul Keller is senior adviseur bij Nederland Kennisland en
daar projectleider van Creative Commons Nederland. Verder is hij
namens Creative Commons International contactpersoon voor
Collectieve Beheersinstellingen en een van de ontwikkelaars van het
licentie- raamwerk voor het Europese cultuurportaal
Europeana.