Juist in het hbo is op dit moment veel behoefte aan
gepromoveerden om mee te werken aan de kwaliteitsupgrade van
onderwijs en de onderzoeksfunctie. De laatste tijd klinken steeds
meer geluiden dat de werkelijke innovatieslag die nederland moet
maken vanuit het hbo moet komen. En daar zijn kritische en
analytische onderzoekers met oog voor de praktijk bij nodig.
Masters maken postdocs nodig
Ook de komst van de hbo-masteropleidingen maakt meer docenten
met de doctorsgraad noodzakelijk. De streefcijfers variëren daarbij
van enkele procenten tot maar liefst tien procent gepromoveerden in
het medewerkersbestand van een hogeschool. Doorstroming van eigen
medewerkers via een promotietraject kan bij lange na niet aan die
vraag voldoen, en vergt ook een te lange adem voor de gekozen
doelstellingen. Er moeten dus wetenschappelijk onderzoekers van
buiten worden aangetrokken.
Nu worden deze onderzoekers door de universiteiten opgeleid,
maar zij vinden het niet altijd een logische stap om een baan aan
een hogeschool te zoeken. Het heeft er dan ook alle schijn van dat
er door het duale systeem een soort kennissegregatie optreedt.
Immers, ook al zullen velen het ontkennen, de gemiddelde
wetenschappelijk medewerker aan een universiteit kijkt vaak met
dédain naar het hbo en de overstap naar een hogeschool maken wordt
ervaren als "een stapje lager gaan".
Behoefte aan expertise in onderzoek
Toch zijn er tenminste drie argumenten te noemen om als postdoc
ook eens naar het hbo te kijken als mogelijke werkgever. Ten eerste
is er meer dan voldoende werk in het hbo, waar het onderwijs in
onderzoeksvaardigheden betreft, maar ook als het gaat om recente
kennis over beroepsrelevante wetenschapsgebieden. Vooral voor wat
betreft onderzoeksvaardigheden is er momenteel een grote behoefte
aan expertise. Je competentie als onderzoeker wordt daarin terdege
gewaardeerd.
Een tweede argument wordt gevormd door de komst van lectoraten
en kenniscentra als bron van praktijkonderzoek en innovatie in
synergie met instellingen en bedrijven in de maatschappij. Waar de
lector doorgaans naam en faam heeft verworven in zijn of haar
toepassingsgebied, heeft deze de (vaak specialistische) steun van
"jonge" onderzoekers nodig bij het verwezenlijken van de hoge
ambities.
Een aantal hogescholen heeft daartoe speciale functies in het
leven geroepen, variërend van docent/onderzoeker tot associate
lector. En omdat de onderzoeksfunctie van hogescholen nog in opbouw
is wordt er in onderzoekspersoneel geïnvesteerd.
Dit staat in schril contrast met universiteiten, die vaak in de
opleiding van hun personeelsleden investeren tot aan de dissertatie
om ze vervolgens te laten gaan wegens gebrek aan geld. Hoezo,
intellectuele kapitaalvernietiging?
Directe relatie met problemen
Het derde argument waarom het hbo aantrekkelijk is voor postdocs
is dat het praktijkgericht onderzoek dat er wordt uitgevoerd altijd
direct of indirect in relatie staat tot een maatschappelijk
probleem of een praktijkvraag. Het hbo heeft immers een nauwe band
met het beroepenveld waarvoor zij opleidt en daardoor met de
maatschappij die behoefte heeft aan beroepsbeoefenaren. Dat
betekent dat de resultaten van onderzoeksinspanningen ook
daadwerkelijk in dit leven zichtbare vruchten zullen afwerpen in
die maatschappij.
Zelf ben ik bijna zeven jaar geleden in de eindfase van mijn
dissertatie met een invalklus binnen gekomen op de hogeschool waar
ik sinds kort de functie van associate lector vervul. En nog steeds
werk ik met veel plezier en met een diepgeworteld gevoel dat mijn
werk er werkelijk toe doet voor concrete personen en organisaties
om mij heen. Daarbij kan ik mijn creativiteit en wetenschappelijke
competentie op een zinvolle wijze kwijt in de complexe
praktijkproblemen waar ik mij samen met anderen mee bezig houd.
En dat het onderzoek dat ik doe niet op niveau zou zijn, is wel
het laatste dat ik zou willen beweren: praktijkonderzoek is met
name door de vele belanghebbenden bij een project juist uiterst
uitdagend en vergt veel van mijn sociale en strategische
competenties.
Vruchten plukken
Zo pluk ik nu de vruchten van zowel een goede wetenschappelijke
opleiding als een leeromgeving waarbinnen ik deze opleiding in leer
zetten voor concrete maatschappelijke problemen.
Kortom: het hbo biedt voor promovendi en postdocs volgens mij
een uitdagende en stimulerende omgeving met volop
ontwikkelingsmogelijkheden. Daarnaast is het werk bij uitstek
maatschappelijk relevant. Je wordt vaak beter betaald en doet
volledig mee in de secundaire arbeidsvoorwaarden. Dat is
bevredigender dan wanneer je jaar-in-jaar-uit contracthopt als
universitair docent met de laagste inschaling.
De klap op de vuurpijl: in het hbo is het wel degelijk
realistisch om na niet al te lange tijd een vast contract te
verwachten.
dr. Erik Jansen, Lectoraat Lokale dienstverlening
vanuit klantperspectief