Het is ieder jaar hetzelfde liedje. Het gaat ongeveer zo:
Oh, oh, Den Haag, Geef ons meer geld,
Want we worden altijd (ja! echt altijd!!) achtergesteld.
En vraag ons niet om prestaties die er toe doen,
Wetenschap is onafhankelijk, kom op met die poen!
Het werd dit jaar voorgedragen door een illuster duo. De eerste
stem werd gezongen door de voorzitter van de VSNU, Sijbolt Noorda.
De bariton op de achtergrond was van Roelof de Wijkerslooth,
voorzitter van het College van Bestuur van de Universiteit
Nijmegen. Twee zangers die weten waar ze het over hebben. Noorda
was in zijn vorige baan zo'n dertig jaar lid van het College van
Bestuur van de Universiteit van Amsterdam. Hij heeft in die tijd
veel bereikt. De UvA is berucht om zijn interne bureaucratie en
organisatorisch onvermogen, scoort op zijn best middelmatig in
internationale vergelijkingen, is berucht om zijn slechte
contracten voor jonge onderzoekers en verspeelde zijn positie als
de grootste universiteit van Nederland. Van Wijkersloot gaat ook
alweer 15 jaar mee in het circuit. Hij was ooit directeur van Royco
om daarna DG Hoger Onderwijs te worden. Het leverde hem binnen OCW
de bijnaam 'De Soepbaron' op. Daarna volgde de overstap naar
Nijmegen.
De inzet van de jaarlijkse klaagzang was dit jaar een bedrag van
100 miljoen. De VSNU wilde ons doen geloven dat de minister dit
bedrag wilde bezuinigen op wetenschappelijk onderzoek. Afgekeken
van Greenpeace werd het universitaire equivalent van de weerloze
zeehondjes in de strijd gegooid. Door de ingreep van de minister
zouden de universiteiten 1100 jonge,
getalenteerde onderzoekers op straat moeten zetten. Gelooft u
het?
Eerst maar eens de feiten. Plasterk, de nieuwe minister van OCW
gaat 100 miljoen euro overhevelen van de eerste naar de tweede
geldstroom. In de eerste geldstroom gaat het geld rechtstreeks naar
de universiteit. Die bepaalt zelf hoe het geld over de
verschillende faculteiten en vakgroepen verdeeld wordt. In de
tweede geldstroom wordt het geld verdeeld door NWO. De procedure
bij NWO is dat onderzoekers onderling uitmaken wat de beste
onderzoeksvoorstellen zijn. Daar gaat het geld naar toe. De eerste
geldstroom bestaat uit grofweg 1,2 miljard, NWO heeft ongeveer 400
mln te besteden. Plasterk wil 100 mln overhevelen van de eerste
naar de tweede geldstroom.
Een bescheiden bedrag, maar een goed begin. De kans dat ons
schaarse belastinggeld naar de beste onderzoekers gaat, is in de
tweede geldstroom veel groter dan in de eerste. Binnen een
universiteit wordt er namelijk enthousiast aan politiek gedaan. Wie
het slimste in dit spel opereert kan rekenen op meer geld. Maar
politiekje spelen heeft helaas niets te maken met de kwaliteit van
onderzoek. Was het maar zo, dan had Nederland heel wat meer
toponderzoekers.
Daar komt bovenop dat de verdeling van het geld over de dertien
universiteiten sinds 1983 niet veranderd is. Of een universiteit
het nou goed heeft gedaan of niet, het doet er niet toe: al bijna
25 jaar kan een universiteit rekenen op een vast deel van de koek.
De oudere universiteiten, zoals Amsterdam, Leiden en Delft, krijgen
daardoor een buitenproportionele hoeveelheid geld in verhouding tot
nieuwkomers als Twente en Maastricht.
Het is hoog tijd dat er iets gebeurd aan deze vreemde situatie. Dat
heeft vrijwel geen enkele minister aangedurfd. De laatste poging
was van Ritzen, maar die krabbelde na een boos liedje van de
universiteiten terug. Hulde dus voor Plasterk. Eindelijk een
minister die niet alleen spreekt over excellentie, maar dat ook
omzet in actie. Hopelijk is het niet meer dan een begin. Als hij de
komend drie jaar steeds 100 miljoen overhevelt, zijn de eerste en
tweede geldstroom bijna in balans aan het einde van deze
regeerperiode.
Maar die arme
zeehondjes
jonge onderzoekers dan, hoor ik u denken? Dat is waarom Noorda en
De Wijkerslooth zo'n vals duet zingen. Laten we beginnen met de
arbeidssituatie van de meeste AIO's en postdocs. Iedereen die
iemand in zo'n situatie kent, weet dat ze meestal niet te benijden
zijn. De 'vaste aanstellingen' zijn gevuld door de oudere
generatie, waardoor de jongere onderzoekers experts zijn in
contracthoppen. Het is een typisch insider-outsider probleem. Wie
zijn daar verantwoordelijk voor? Dat zijn de bestuurders van onze
universiteiten. Nu opeens die jonge onderzoekers erbij slepen om
bestaande belangen te verdedigen is een typisch geval van
krokodillentranen.
Het dreigement om jonge onderzoekers te ontslaan is bovenal loos.
Het is alsof Ajax dreigt om zijn talentvolle jonge spelers op
straat te zetten omdat Jari Litmanen een contract voor het leven
heeft. Als Nijmegen daar echt voor kiest zullen er genoeg andere
universiteiten klaarstaan om hen met open armen te ontvangen. Mede
omdat Plasterk ervoor gaat zorgen dat de beurzen voor getalenteerde
jonge onderzoekers (zogenaamde "Veni, Vidi, Vici beurzen") voor
100% vanuit NWO gefinancierd worden, waar dat vroeger 50% was.
Jonge onderzoekers hoeven dus niet meer te bedelen bij hun
faculteit om geld, ze kunnen gewoon meteen aan de slag met hun
passie. Het wordt een boeiende concurrentieslag tussen
universiteiten om het beste talent. Dat werd hoog tijd.
Frans Nauta
Lector Innovatie aan de Hogeschool Arnhem Nijmegen
www.nauta.org
NB: de auteur houdt zich aanbevolen voor een passende melodie
