'De politieke revolutie in Italië is groot en interessant. Na Griekenland is dit het tweede bedreigde eurozone-lid dat een regering krijgt van 'mensen van gezag', die niet noodzakelijkerwijs hun sporen in de dagelijkse politiek verdiend hebben. De politieke flanken zetten zichzelf daarbij buitenspel.
De grote en kleine middenpartijen weten dat in Italië alles te winnen valt door de crisis echt op te lossen. Een land in faillissement leidt alleen tot chaos. Niet uitbetaalde ambtenarensalarissen, gesloten scholen en waardeloze pensioenen, dat zijn geen fraaie vooruitzichten voor burgers en betekenen dat elke verantwoordelijke partij elk vertrouwen zou verliezen. Dat beseft elke gezonde politicus.
Bij de vorming van het kabinet-Monti is het goed scherp op te letten. Niet Berlusconi's partij belandt in de oppositie, maar diens vaste bondgenoot tot nu toe, de Lega Nord van de separatisten van Umberto Bossi. Die kan zijn tijd nu gaan gebruiken om eens bij te praten met Bart de Wever van de Nieuwe Vlaamse Alliantie. Want ook hun kernpunt -het kiesdistrict Brussel/Halle/Vilvoorde en een aantal Brusselse randgemeenten- is als eerste gedevalueerd in de Eurocrsisis. Dat probleem is opgelost, terwijl de N/VA niet mee wil regeren in Brussel.
Krachtig middenbeleid
De nieuwe Italiaanse regering lijkt in dat opzicht op de constructie in België. Monti leunt op het de middengroepen uit de centrum-rechtse coalitie én die van de centrum-linkse combinatie en de zogenaamde 'derde pool', zoals de herrijzende christendemocratische unie. Hij legde inmiddels een stevig pakket bezuinigingen op tafel. De pensioenleeftijd gaat stapsgewijs en snel omhoog naar 66 voor iedereen in 2018. Let wel: die ligt dan dus hoger dan in Nederland door Rutte c.s. met steun van de PvdA zal worden gerealiseerd. En als er nog iets tegenwind is, dan zal Monti het hoge BTW tarief naar 23% verhogen per 1 September 2012, bij ons is dat 19%.
Het Italiaanse minimumpensioen (een AOW plus bedrijfspensioen van €473 per persoon per maand) wordt geïndexeerd, maar de hogere pensioenen van ten minste €946 per maand worden volledig bevroren. De AOW voor alleenstaanden bedraagt in Nederland €991 per maand, ter vergelijking.
Bij zulke ingrepen is de vraag gewettigd om te stellen hoe 'slecht' het eigenlijk met Italië gat. De staatsschuld is hoog, maar het begrotingstekort is met 4% nog gematigd: Ons land kent een tekort van 4,5% dit jaar. Voor de rentebetalingen is er sprake van een zogenaamd primair overschot en dat kunnen weinig landen zeggen.
Een verloren generatie
Wat gaat de Italiaanse regering doen? Het financiële gedeelte hebben ze naar buiten gebracht. Over maatregelen voor het onderwijs stond er helaas niets in, net zomin als over een ander zeer ernstig probleem: de arbeidsmarkt. In Italië is het totaal onmogelijk iemand te ontslaan bij een groot bedrijf, waardoor jongeren nauwelijks een passende baan vinden, een vast contract krijgen en daarom heel lang thuis moeten blijven wonen en zo de rekening betalen.
Het gevolg is een dramatisch hoge jeugdwerkloosheid n een enorme braindrain van jong talent dat kansen ziet in andere landen, dankzij hun vaak uitstekende opleidingen. Dat is overigens een groot probleem aan het worden in heel Zuid Europa. De jeugdwerkloosheid in Spanje en Griekenland is al boven de 40% gestegen en ook daar is emigratie van talent aan de orde van de dag. Een hele generatie lijkt volstrekt verloren te gaan en dat is buitengewoon slecht voor Europa en die landen.
Ooit een Dutch disease, nu…..
Ik vermoed aan het begin van deze zeer spannende week voor heel Europa in elk geval dit: de komende jaren beleven we nog een paar heel interessante en onverwachte discussies. Enkele landen met nu wellicht plotseling sterke centrumregeringen, zoals in Italië en misschien ook België, kunnen orde op zaken stellen, waar andere regeringen dat veel moeilijker zullen vinden. Dan denk ik aan Spanje en Griekenland bijvoorbeeld. En Frankrijk? Dat spoort vooral andere landen aan, maar doet zelf nog steeds opvallend weinig.
Dit laat nog eens zien hoe snel in de globale economie van nu het beeld en de positie van landen kan veranderen. Nederland was een probleemgeval met zijn Dutch disease, Duitsland een verouderd, statisch land met enorme schulden uit de hereniging met de DDR en Spanje was een paar jaar geleden nog het wonder van innovatie en creativiteit van Europa.
Een voorspelling? Italië en België gaan als een Europees reddingsplan slaagt én nu vooral ook echt wordt nagekomen een aantal Noord Europese landen een spiegel voorhouden. Hun vraag klinkt dan zo: "Wij hebben de zaak up tempo op orde gebracht: wanneer volgen jullie?" En dan volgt na een Eurotop ineens een helder ander beeld: een vileine blik richting Frankrijk, nu tussen de Kanzlerin en de premier van Italië.
Dr. P.H. Omtzigt is lid van de Tweede Kamer en econometrist. Hij houdt op ScienceGuide een vaste column bij over zijn ervaringen in de eigenzinnige werelden van politiek en wetenschap, hun wederzijdse beïnvloeding en hun confrontaties.