"De top der toppen is aangebroken. Nu moet het gebeuren. Een totaaloplossing voor de financiële crisis in Europa, zo werd het ongeveer aangekondigd. De laatste dagen is er wel wat aan verwachtingenmanagement gedaan door de deelnemers.
Immers, de resultaten van de toppen in juli en oktober (zeg maar de toppen met de onderhandelingsresultaten) zijn nu niet bepaald geïmplementeerd: de Griekse schuld is nog steeds niet formeel afgeboekt en het ESM verdrag wordt nu al herzien voordat het aan de parlementen is voorgelegd. En beide besluiten zijn toch in juli al genomen.
Een ongetemd probleem
Waarom duurt dit allemaal zo lang? Dat heeft twee redenen. Ten eerste is het probleem een zogenaamd ongetemd probleem. We kennen wel een aantal van de oorzaken, maar er is geen consensus over de oplossingsrichting. Niet onder economen, niet onder politici en niet onder kiezers.
Ten tweede is het besluitvormingsproces vrij hopeloos. Bijna alles moet per unanimiteit of een supermeerderheid besloten worden. En een eventueel nieuw verdrag moet aan alle parlementen worden voorgelegd. Sommige landen zullen ongetwijfeld een referendum gaan houden. Ierland is dat zelfs verplicht. Afspraken zonder verdrag zouden natuurlijk ook kunnen, maar het track-record van het nakomen van afspraken zonder sancties is niet heel erg goed.
Pauselijke verkiezingen
De Europese besluitvorming lijkt nog steeds ontzettend op de verkiezingen van een paus. Ook daar is eeuwenlang geen eenduidig besluitvormingsproces geweest. Er was in de regels altijd een tweederde meerderheid of zelfs unanimiteit nodig. En dat kon lang duren, heel lang duren.
De verkiezing in Viterbo in 1268-1272 duurde meer dan drie jaar. Het was een puur machtsconflict tussen de Italiaanse en de Franse kardinalen. Beide groepen konden effectief de benoeming van een ander blokkeren. Zeg dus maar kamp-Merkel en kamp-Sarkozy van de dertiende eeuw. De middelen die toen uit de kast gehaald werden, zijn wel de moeite van het bestuderen en kopiëren waard.
Allereerst werden de kardinalen opgesloten. Dat was in die tijd al traditie, ook al hielp het niet. Vervolgens werden ze op water en brood gezet en tot slot ging het dak eraf: dan kon de heilige geest - die het proces toch niet zo heel goed gestuurd leek te hebben - er beter bij. Die combinatie van dieet en een open dak lijkt mij een goede, zeker met het gure weer in December in Brussel.
Tot slot kwam men eruit doordat de zeventien overgebleven kardinalen (twee stierven tijdens de verkiezing) zes kardinalen aanwezen die het besluit moesten nemen. Ze gaven dus macht uit handen.
Een totaal nieuwe oplossing
En wat deden de kardinalen? Ze kozen een diaken (geen kardinaal ), die was op dat moment op kruistocht Bij terugkomst moest hij snel gewijd worden tot priester en tot bisschop. Een totaal nieuwe oplossing was geboren. Overigens was de negende kruistocht wel de laatste en vielen de bolwerken van de kruisvaarders in het Midden Oosten toen één voor één. Daarna is overigens wel het proces langzaam veranderd en versoepeld: er kamen conclaven met duidelijke regels. Die zijn in Europa nu wel heel erg gewenst.
De Poolse paus Johannes Paulus II legde zelfs vast dat er na een fors aantal stemrondes met eenvoudige meerderheid een opvolger gekozen kon worden. Een van de eerste wapenfeiten van de huidige Duitse paus was dat hij juist die regel weer terugdraaide naar 2/3 meerderheid."
Dr. P.H. Omtzigt is lid van de Tweede Kamer en econometrist. Hij houdt op ScienceGuide een vaste column bij over zijn ervaringen in de eigenzinnige werelden van politiek en wetenschap, hun wederzijdse beïnvloeding en hun confrontaties.