Te weinig steun voor snijden in studiebeurs

18 januari 2012 - Hervorming van de SF stuit op een fors obstakel. Het CDA wil niet buigen en de PvdA schrikt van de gevolgen van haar eigen plannen. Zo is er niet langer een meerderheid voor een bezuiniging via een ‘sociaal leenstelsel’. Internationaal klinken ook ferme waarschuwingen.

Er is sinds de verkiezingen van juni 2010 een Kamermeerderheid voor een ingrijpende besparing en herschikking van de studiefinanciering. Met een volledig leenstelsel zijn aanzienlijke bezuinigingen mogelijk, zelfs als middelen teruggeploegd worden in het hoger onderwijs. Het VVD-CDA kabinet zou hier dekking kunnen vinden voor de financiële nood van de begroting. Maar het CDA was daar niet voor, tot nu toe.

CDA wijkt niet voor leenstelsel

De panelen lijken inmiddels schuiven. Voor zover er al meevallers waren in de SF verdwijnen deze in de grote tegenvallers van minister Schippers bij de zorguitgaven, in strijd met de begrotingsregels van het kabinet zelf. Het CDA wil bovendien niet wijken voor een leenstelsel dat de gezinnen uit de middengroepen in hun koopkracht akelig zal treffen. De invoering van zo'n leenstelsel voor de masterfase - dus bij de universitaire studenten primair  - is het uiterste waartoe men vanwege het regeerakkoord toe bereid blijft, zo stelde Kamerlid de Rouwe bij de Haagse Studentenvakbond in debat.

Nog groter is de druk vanuit en op de PvdA. Deze was in 2010 voor een leenstelsel. Nu blijkt dit een molensteen om haar nek. De schuldencrisis maakt het zeer onaantrekkelijk om onnodig meer schulden te laten maken door burgers en deze ook nog door overheden te laten garanderen. Dat speelt ook in de woningmarkt, waar de PvdA juist af wil van de hypotheekschuld en bescherming via de fiscus. Het omgekeerde dus van de lijn bij de studiefinanciering.

Hard is bij de PvdA nu aangekomen dat een hoge studieschuld juist in de woningmarkt tot verdere ontwrichting en verlamming dreigt te leiden. Afgestudeerden met hoge schuldafbetalingen zullen namelijk geen hypotheken kunnen afsluiten en moeten tegelijkertijd buiten de huursector geplaatst worden vanwege hun inkomensniveau. De PvdA blijkt hier geen weerwoord of analyse op te hebben ontwikkeld.

PvdA in het nauw

In hetzelfde Nieuwjaarsdebat bij de HHS werd HO-woordvoerder Tanja Jadnanansing fors aangepakt op dit punt. Zij erkende dat dit aspect voor haar een ernstig, niet eerder uitgewerkt dilemma vormt. Ook GroenLinks beweegt zich weg van het leenstelsel. Beide partijen benutten nu de invoering van de langstudeerboete om te redeneren dat een extra schuldenopbouw bij de student daar bovenop niet meer verantwoord zou zijn.

Aangezien de SP de SF sowieso wilde handhaven - hoewel het een inkomenssubsidie is aan de middengroepen en hogere inkomens - is in het nieuwe bondgenootschap ter linkerzijde daarmee de steun voor een leenstelsel snel afgebrokkeld. Alleen D66 blijft daar voor pleiten, met de VVD, zodat deze partij zich van links kan onderscheiden.

Financiële tijdbom en downgrade van schulden

Internationaal is er nog een waarschuwing aan Nederland te horen als reden  tot grote terughoudendheid merkbaar. Het Britse leenstelsel - gekoppeld aaneen zeer forse verhoging van de collegegelden bovendien - blijkt te leiden tot aanzienlijke fiscale risico's. Het opschuiven van de afbetaling van studieschulden via een fiscale garantie tot een latere datum blijkt een tijdbom. De Britse rijksbegroting loopt het risico zo'n £9 miljard mis te lopen.

Waarom? Als de inkomensontwikkeling door de financiële crisis en schuldenproblematiek blijft tegenvallen, zal de afbetaling via de fiscus op de inkomens van afgestudeerden aanzienlijk minder opleveren.

Dan kan de minister van Financiën slechts twee dingen doen: de 'polisvoorwaarden' achteraf aantasten en de opbrengsten opschroeven bij nu relatief armere alumni van HBO en WO, óf het tekort laten oplopen, dan wel elders dekken. Een reeds nu dreigend gat van £9 miljard in de ramingen van de begroting van Chancellor of the Exchequer George Osborne lekte dit weekend uit. Zijn collega Jan Kees zal wel extra opletten, en met hem zijn partij.

In de USA wordt al langer gewaarschuwd voor een HO-schulden-bubble. De verwachte afbetaling door goed verdienende alumni is gebaseerd op weinig realistische projecties van groei en welvaart. De ratingsagencies die Eurozone-landen streng behandelen, doen inmiddels in de USA hetzelfde met de financiële instellingen voor studieleningen. U leest hier wat Moody's hierover heeft gepubliceerd.