Het is een publiek geheim dat in het Catshuis het afschaffen van de studiefinanciering besproken wordt. Verkiezingsbeloftes zijn er immers om gebroken te worden en ondanks toezeggingen van de PVV en het CDA om de studiefinanciering in zijn geheel te behouden, wordt de beurs voor masterstudenten afgeschaft.
Student als kille rekenmachine
Nu de kopstukken van de regering al een paar weken in het Catshuis verblijven kon het niet lang meer duren: het Centraal Planbureau publiceerde onlangs een rapport over de vervanging van de basisbeurs voor bachelorstudenten door een leenstelsel.
Geen wonder dat het CPB erbij moest komen om het bezuinigingsvraagstuk in een enkele formule samen te vatten. Men heeft immers rechtvaardiging nodig om verkiezingsbeloftes te breken. Helaas vergaten de economen van het CPB dat studiefinanciering en de toegankelijkheid van het hoger onderwijs over menselijke keuzes gaan en niet alles te herleiden is tot economie.
Een van de vele aanames van het Planbureau is dat studenten feilloos inschatten hoeveel ze later extra gaan verdienen. Een hoger salaris is volgens het CPB namelijk de enige motivatie die studenten hebben om te beginnen aan een studie.
Op die manier versimpelt het CPB het afschaffen van de studiefinanciering tot een zogenaamdintertemporeel verdelingsvraagstuken worden studenten neergezet als kille rekenmachines die alleen bezig zijn met het optimaliseren van hun toekomstig salarisstrookje. Buiten beschouwing wordt gelaten dat veel studies maatschappelijk wenselijk zijn, maar financieel gezien niet veel opleveren.
Leenstelsel is niet 'neutraal'
Te denken valt aan studies die opleiden tot een beroep in de zorg of het onderwijs. Het maatschappelijk nut van een hoog opgeleide bevolking (lagere criminaliteit, betere gezondheid en meer innovatie) is niet gekwantificeerd en wordt dus ook niet meegenomen in de berekening.
Sommige aannames kunnen helpen om inzicht te krijgen onder welke omstandigheden belastingen of subsidies 'optimaal', 'efficiënt' of bijvoorbeeld 'fiscaal neutraal' zijn. Het is echter zorgelijk hoe die termen gebruikt worden in het publieke debat over het hoger onderwijs en alle andere publieke taken die ter discussie staan.
Het is teleurstellend dat een onafhankelijk maatschappelijk instituut als het CPB beweert dat een leenstelsel 'neutraal' is, omdat dan in de politiek de indruk van wetenschappelijke onomstotelijkheid ontstaat. Maar wat deze economen bedoelen met efficiënt of neutraal is heel wat anders dan wat politici verstaan.
Bezuiniging zonder enige nuance
De auteurs van het rapport erkennen dat de wereld en deze vraagstukken 'met onzekerheden zijn omgeven'. Maar we vragen ons af of de auteurs begrijpen dat voor die 'onzekerheden' geen ruimte lijkt te bestaan in het politieke debat. Begrijpen de auteurs van het rapport dat deze notitie door politici misbruikt zal worden om een bezuiniging zonder enige nuance te rechtvaardigen?
Studenten willen graag een goede discussie over onderwijshervormingen, net zoals ze verwachten dat hun ouders bereid zijn om te praten over de hypotheekrenteaftrek en gezondheidszorg. Maar ze willen ook een eerlijke kans om mee te praten over een rechtvaardig en sociaal stelsel en zullen kortzichtige bezuinigingen niet zomaar accepteren. Ze willen meepraten over een stelsel gebaseerd op meer dan één formule. 1)
Anders krijgen de onderhandelaars in het Catshuis wel heel makkelijk een botte bijl in handen om verder op het hoger onderwijs in te hakken. Als zij er al uit komen.
Pascal ten Have is voorzitter van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb)
1) De oplettende lezer heeft natuurlijk al de scherpzinnige voorstellen van prof. Lex Borghans (UM en Onderwijsraad) bekeken, zoals die op ScienceGuide gepresenteerd werden met precieze doorberekeningen.
2) U leest hier de CPB notitie.