"Wij geloven dat het Nederlandse onderwijs tot één van de beste ter wereld kan behoren, als wij er echt voorrang aan geven. Wij zijn er van overtuigd dat investeren in onderwijs leidt tot grotere weerbaarheid van mensen, tot meer kansen. Wij kiezen er in deze economisch moeilijke tijd bewust voor om te investeren in onderwijs en onderzoek. Wij geven leerlingen, studenten, leerkrachten en onderzoekers de kans om Nederland weer op de kaart te zetten als Top 5 van de kenniseconomieën."
Met deze passage kiest het CDA voor de periode 2013-2017 voor een beleid waarin sanering, hervorming en investering hand in hand gaan. Die inzet was door de financiële specialist in de Tweede Kamer, Elly Blanksma, al bij de start van het later mislukte Catshuisoverleg van de gedoogcoalitie aan ScienceGuide onthuld. De regeringspartij kiest er nu voor deze lijn versterkt door te zetten voor de komende parlementaire periode.
Tenminste €1 miljard extra
In de eerste berekeningen die 'achter' het program en de teksten worden ingevuld, gaat men uit van een extra impuls voor onderwijs en onderzoek van €1 miljard. Daarin is het krachtige signaal van Eurocommissaris Olli Rehn nog niet verwerkt, zo verneemt ScienceGuide. Hij maant Nederland fors meer te investeren in fundamenteel onderzoek, naast de prioriteit voor de topsectoren, en meer investeringen in onderzoek vanuit het bedrijfsleven en andere private bronnen aan te jagen.
De gezamenlijke ambitie naar de wereldtop en de rollen en verantwoordelijkheden van alle betrokkenen bij de kennissector wil het CDA vastleggen en richting geven door het sluiten van een soort 'Wassenaars' akkoord, "een Nationaal Onderwijsakkoord tussen vertegenwoordigers van ouders, leerlingen/studenten, leerkrachten, scholen en overheden."
Herijking HBO en Lerarenopleidingen
Daarin wil het CDA een Fins beleid voorop stellen, ook ten aanzien van het docentschap en de opleiding tot deze professie. "Selectie aan de poort laat alleen de allerbeste studenten toe tot lerarenopleidingen. Aanbrengen van meer functiedifferentiatie zorgt voor meer carrièreperspectief in het onderwijs. We willen de lerarenopleidingen en vooral de Pabo weer aantrekkelijk maken voor mannen."
Het beroepsonderwijs krijgt zwaar accent, als onmisbare voorwaarde voor een blijvend succesvolle kennissamenleving en -economie. Daarbij komt voor het HBO wel een ingrijpende herijking op tafel in het nieuwe CDA-program. "We zetten in op het aanbieden van Associate Degrees in de vorm van meer samenwerking tussen mbo en hbo. Het opleidingenaanbod moet in samenwerking met het bedrijfsleven herijkt worden, zodat onderwijs beter aansluit op de arbeidsmarkt."
SF moet blijven
Over collegegelden en studiefinanciering is de tekst van het ontwerp-program - dat nog door de leden en het partijcongres moet worden goedgekeurd - af en toe pikant. Zo wil het CDA een verdergaande differentiatie van de HO-tarieven: "lager voor arbeidsmarktrelevante studies en hoger voor bijzonder excellente opleidingen." Daarbij bepleit het program wat lijsttrekker en fractieleider Van Haersma Buma deze week nota bene nog met vuur afwees als een potverteerdersgedachte van PvdA'er Ronald Plasterk: "Verlaging van het collegegeld kan bijvoorbeeld ingezet worden voor technische opleidingen en lerarenopleidingen voor die vakken waar een tekort is of dreigt."
Over de studiefinanciering is het CDA kort en bondig. Men houdt vast aan de lijn, dat de basisbeurs gehandhaafd moet worden. "Hierdoor bevorderen we het studeren en voorkomen we het opbouwen van schulden." Wel beperkt men dit tot de bachelorfase. De kenners in het Haagse gaan er vanuit, dat het CDA zich hiermee vooral richting de gezinnen in de middeninkomens met studerende kinderen wil profileren, tegenover bijvoorbeeld VVD, D66 en PvdA, die een volledig leenstelsel bepleiten. Dit zou dan bovenop nog andere lastenverzwaringen voor juist deze groep burgers moeten komen.
Aangezien het CDA in het mislukte Catshuisakkoord de facto zo'n leenstelsel al had geslikt, mag verwacht worden dat men in een eventuele formatie de basisbeurs uiteindelijk als wisselgeld zal inzetten. Daarmee kan men de investeringen in onderwijs en onderzoek bovenop de al aangegeven €1 miljard extra een aanvullende impuls geven.
Meer geld voor fundamenteel onderzoek
Waar het het R&D-beleid betreft, zijn ook opvallende politieke keuzes gemaakt. Met nadruk wordt gesteld, dat de gelden voor de topsectoren en andere kennisinvesteringen als cofinanciering voor Europese R&D-middelen moeten worden benut, en omgekeerd. Daarmee is een bekend pleidooi van UU-voorzitter Yvonne van Rooy door haar partij overgenomen en is de kans op een dergelijke 'miljardenhefboom' voor kennisinvesteringen verder toegenomen.
Het signaal van Olli Rehn is op de valreep nog in het
eindontwerp van het program verwerkt. met de volgende zinsnede
wordt daat nader op in gegaan: "In aanvulling hierop zullen
structureel meer middelen beschikbaar komen voor
fundamenteel onderzoek. Deze zullen op basis van kwaliteit worden
toegekend."