De rivaliteit binnen de coalities begint op te spelen. Bij een 'premier-polarisatie' tussen Rutte (VVD) en Roemer (SP) moeten beide nieuwe kiezers zien weg te halen door zich te profileren tegenover hun electorale wingewesten: CDA en VVD. De VVD laat dan ook blijken het nieuwe CDA-program maar weinig soeps te vinden, met nog maar weinig duidelijke cijfers.
Akelig teer punt
Meest opvallende kritiekpunt: de langstudeerboete. Deze was immers in 2010 op de valreep in het CDA-pakket opgedoken en lijkt in de programteksten voor 2013-2017 (nog) niet teruggenomen. Blijft het CDA die impopulaire ingreep dus enthousiast verdedigen? HO-woordvoerder van de VVD, Anne-Wil Lucas, benutte social media om vast wat de stoken en te plagen. Op plaats 29 van de VVD-lijst heeft zij natuurlijke ook wel wat belang bij een voldoende electorale score voor de liberalen, die in 2010 liefst 7 zetels netto wonnen van het CDA. Meer dan enige andere partij.
De langstudeerboete blijft een akelig, teer punt tussen CDA en VVD, dat blijkt. De liberalen wilden in 2010 een sociaal leenstelsel, maar hun voormalig Kamerlid, PVV-leider Wilders, blokkeerde dat in het gedoogakkoord. Extra HO-middelen moesten toen via het CDA-item 'langstudeermaatregel' worden vrijgespeeld, zoals minister De Jager begn 2011 ruiterlijk erkende op ScienceGuide en in de Kamer.
VVD-staatssecretaris Halbe Zijlstra mocht dat gaan verdedigen en werd eerst door de Raad van State en toen door de SGP gedwongen grote delen ervan in te slikken, bij te stellen en invoering op te schorten. De VVD-wensen rond een leenstelsel zijn vervolgens door de val van Rutte-I verder in het ongerede geraakt, dankzij steun binnen de Kunduz-coalitie voor de CDA-vertragingstactieken, die ook in de Eerste Kamer merkbaar waren voor de liberalen.
Veelzeggend antwoord
De VVD heeft gedurende Rutte-I erop gehamerd in alle zaaltjes met studenten- en HO-debatten, dat zij die boete niet bedacht had en ook liever niet wilde. Nu wrijft zij dit coalitiepartner en rivaal om de middengroepen CDA nog eens in. ScienceGuide legde dan ook de onvermijdelijke vraag voor: wat doet de VVD zelf nu in haar eigen program voor 12 september en de jaren 2013-2017? Houdt zij vast aan Zijlstra's wet?
Het antwoord was veelzeggend. Op de vraag of de VVD die opstelling contra de langstudeerboete opnieuw zou agenderen in haar program en dekking daarvoor zou presenteren, volgde geen ontkenning. Men zou zoiets eerst aan zijn leden voor leggen. Maar dat doet elke nette partij en zegt op het eerste gezicht niets. Tenzij het zegt, dat deze optie dus feitelijk al op tafel ligt en aan de orde gaat komen bij die partijleden.
Geduld?
Aangeraden werd nog even geduld te betrachten, totdat de liberalen ook hun verkiezingsprogramma definitief hebben voorgelegd. Die poging tot sereniteit vormt impliciet nog eens een bevestiging, dat de VVD probeert haar eigen, oorspronkelijke lijn bij SF en collegegeldverhogingen te herstellen. Blijft de vraag of het de VVD uberhaupt zou kunnen lukken die boete alsnog te doen schrappen, terwijl alle moeite gedaan moet worden het tekort onder de 3% te brengen en binnen enkele jaren naar 0, of beter nog een overschot.
Het antwoord op die vraag is: ja. Immers, tussen de regels van Rutte's mislukte Catshuisakkoord was al te lezen, dat invoering van een volledig leenstelsel een langstudeerboete overbodig maakt. Het CDA had daar de facto al mee ingestemd, de PVV liep op de valreep weg voor het akkoord.
Binnen 'Kunduz' bleek dit echter niet nodig om door te voeren. Een leenstelsel werd binnen dat akkoord feitelijk verdaagd naar de kabinetsformatie. Dekking is er dus. Behoefte aan eigen profiel sowieso.