Van Dijk stelde staatssecretaris Zijlstra een reeks vragen over "de gebrekkige naleving van de branchecode goed bestuur", naar aanleiding van de rapportage daarover aan de HBO-raad en de analyse op ScienceGuide. De antwoorden van de bewindsman noemt hij "hinken op twee gedachten."
Niet aan de orde
Enerzijds noemt ook Zijlstra de naleving van de branchecode "teleurstellend" en maant het HBO, dat er "snel verandering in moet komen" in het feit, dat deze code niets bevat over de verantwoordelijkheden voor de kwaliteit van het onderwijs. Anderzijds verbaast Van Dijk zich erover, dat voor de bewindsman "maatregelen van mijn kant niet aan de orde" zijn, terwijl deze tegelijkertijd aankondigt een verbeterde code te zullen "aanwijzen op grond van artikel 2.14 van de WHW".
De SP-woordvoerder zegt: "Wat is het nu? Wel of geen maatregelen? Wel of niet werken langs de lijn van de zelfregulering? Want het vastleggen van de code via een Algemene Maatregel van Bestuur op basis van de wet is een aanzienlijke manier van ingrijpen. Hij hinkt op dit punt en in deze antwoorden zo voortdurend op twee gedachten."
Checks and balances
Daar komt bij, dat Zijlstra aankondigt deze zomer een wet 'Versterking Kwaliteitsborging Hoger Onderwijs' in te dienen. Dit vindt hij nodig voor "het beter functioneren van de checks and balances." Van Dijk is hier verbaasd over, "want hoewel volgens de bewindsman 'maatregelen van mijn kant niet aan de orde' zijn, gaat hij hierover in demissionaire status wel een wetsvoorstel bij de Kamer indienen."
Een voorstel van wet dat Zijlstra zo duidt dat duidelijk wordt hoe fundamenteel het zal zijn, omdat het die checks and balances binnen het HO-stelsel en "het interne en externe toezicht op en borging van de onderwijskwaliteit" een nieuwe wettelijke grondslag wil geven.
Werk van maken
"En dat dient het kabinet straks in, ondanks de demissionaire status van de bewindslieden?" zegt Van Dijk tegen ScienceGuide. Ook dit noemt hij verbazend en tevens halfslachtig, omdat Zijlstra tegelijkertijd stelt dat er voor hem geen onderzoek hoeft te komen, naar 'alternatieve bestuursmodellen'. "Dat is jammer, want de misstanden rond schaalvergroting, declaraties en diplomafraude bewijzen, dat dit nu juist wel nodig is."
Voor de SP is de reactie van Zijlstra daarom een reden om er met nadruk op aan te dringen, dat ook de andere partijen over zulke alternatieve modellen gaan nadenken. In een nieuwe coalitie wil Van Dijk met de zijnen in elk geval "fundamentele verbeteringen aanbrengen in de governance van het hoger onderwijs, aangezien het de kwaliteit van het onderwijs betreft."
Zo wijst hij er op, dat uit de evaluatie van de branchecode van het HBO blijkt, dat leden van "de Raden van Toezicht nauwelijks inzicht hebben in de 'mogelijke risico's en ethische perikelen rond belangenverstrengeling en financiële deelnemingen.' Hierover zouden heldere normen moeten worden opgenomen. Het wordt hoog tijd dat een nieuw, sociaal kabinet hier werk van maakt." Een kabinet-Roemer-I zal de bestuurders in het HBO en WO zeer op de huid gaan zitten, zo veel is duidelijk.
U leest de vragen en antwoorden over de Code Goed Bestuur hieronder.
Vragen van het lid Jasper van Dijk (SP) aan de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over de gebrekkige werking van de Code Goed Bestuur (ingezonden 20 april 2012)
1 Wat is uw oordeel over het artikel "Goed bestuur zwak in HBO"? 1)
Het artikel bevat een weergave van de meest in het oog springende bevindingen van de evaluatiecommissie branchecode governance hbo, ingesteld door de HBO-raad. Bij de beantwoording van de hiernavolgende vragen zal ik niet het artikel uit ScienceGuide maar het rapport van de evaluatiecommissie van de HBO-Raad als uitgangspunt nemen.
2 Geeft de gebrekkige naleving van de branchecode goed bestuur u reden tot zorg?
De branchecode is een belangrijk instrument voor de hbo-sector om - bij wijze van zelfregulering - de principes van goed bestuur te implementeren. De gebrekkige naleving van de code is een teleurstellend gegeven. Niettemin vind ik het goed dat de HBO-raad deze kritische evaluatie heeft laten uitvoeren en maatregelen wil nemen.
3 Deelt u de mening dat het opmerkelijk is dat de branchecode niets te melden heeft over onderwijskwaliteit?
Ik ben van oordeel dat hier snel verandering in moet komen. Tegelijkertijd stel ik vast dat dit vermoedelijk te maken heeft met de wordingsgeschiedenis van de code. In de jaren waarin de code tot stand is gekomen - in navolging van de code Tabaksblat voor het beursgenoteerde bedrijfsleven - lag de nadruk op bestuurlijk handelen en het toezicht daarop in relatie tot bedrijfsprocessen en financieel-economische aangelegenheden.
Het is zonneklaar dat gezien de recentelijk geconstateerde gebreken in de interne kwaliteitsborging in het hbo de code ook bepalingen moet bevatten over het toezicht op de kwaliteit van het onderwijs. Ik onderschrijf de aanbeveling van de evaluatiecommissie in de code vast te leggen dat de raad van toezicht bij zijn werkzaamheden de kwaliteit van onderwijs en onderzoek centraal stelt.
4 Hoe oordeelt u over het feit dat de Raden van Toezicht nauwelijks inzicht hebben in de "mogelijke risico's en ethische perikelen rond belangenverstrengeling en financiële deelnemingen"? Zouden hierover heldere normen moeten worden opgenomen?
Het gaat hier om een uitspraak van de commissievoorzitter tegenover ScienceGuide, geen algemene bevinding van de commissie. Wat de evaluatiecommissie heeft geconstateerd is dat de portfolio van de hogescholen de afgelopen jaren verbreed is door hun actieve participatie in consortia met bedrijven en andere kennisinstellingen - door de evaluatiecommissie aangeduid met 'verbindingen' - hetgeen volgens de commissie heel eigen vraagstukken van bestuur en toezicht oproept waarop de code niet is toegesneden (zie pagina 13 van het rapport).
Ik kan mij goed vinden in de aanbeveling van de evaluatiecommissie om in de branchecode vast te leggen dat hogescholen een statuut moeten hebben waarin is bepaald hoe de risico's voortvloeiend uit dergelijke maatschappelijke 'verbindingen' worden beheerd, en in de code het risicomanagement meer expliciet uit te werken en te beschrijven waar het risicomanagement en het interne toezicht zich in ieder geval op dienen te richten.
5 Hoe oordeelt u over het feit dat "18 van 38 hogescholen niet voldoen aan de governance afspraken die zij zelf hebben gemaakt"? Is dit voor u aanleiding tot maatregelen?
Zoals ik al in mijn antwoord op vraag 2 heb aangegeven vind ik dat een teleurstellend gegeven.
Maatregelen van mijn kant zijn echter niet aan de orde. De branchecode Goed Bestuur is een code van de hbo sector zelf, meer precies: van de leden van de HBO-raad. Te treffen maatregelen zijn dus in eerste instantie een zaak van de hogescholen zelf, in het verband van de HBO-raad.
6 Wat gaat u doen om te voorkomen dat toezichthouders "meewarig en blasé" reageren op de eisen van de branchecode?
Het is allereerst aan de HBO-raad om zijn leden op het hart te drukken dat de branchecode hun eigen code is, waaraan men zich heeft te houden.
Wanneer (een sterk verbeterde versie van) de branchecode goed bestuur voorligt, ben ik - in lijn met de aanbevelingen van de evaluatiecommissie - voornemens deze aan te wijzen in een algemene maatregel van bestuur op grond van artikel 2.14 van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Het instellingsbestuur zal de naleving van deze code in zijn jaarverslag moeten verantwoorden volgens het principe 'pas toe of leg uit'. Net als voor de overige bepalingen in wet- en regelgeving geldt dat voor de openbare instellingen deze verplichting voortvloeit uit de wet- en regelgeving en voor de bijzondere instellingen het een bekostigingsvoorwaarde is. Uiteraard zal ik de Kamer daarover informeren.
7 Wanneer wordt eindelijk voldaan aan de vereisten rond de beloning van bestuurders? Hoeveel bestuurders verdienen nog altijd meer dan een minister?
Naar verwachting zijn zowel het Wetsvoorstel normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semi-publieke sector (WNT) als de daaruit voortvloeiende ministeriële regeling vanaf 1 januari 2013 van kracht. Vooruitlopend hierop voeren de minister en ik ten aanzien van bovenmatige beloningen sinds geruime tijd actief beleid.
Zoals wij ook op 9 februari 2012 in een brief aan het onderwijsveld hebben gemeld, vinden we een bezoldiging die meer bedraagt dan het toekomstig WNT-maximum te hoog; een verdere stijging van dit bedrag onacceptabel. Een betaling voortvloeiende uit een dergelijke stijging, wordt aangemerkt als ondoelmatig en zal worden teruggevorderd. Een kopie van de genoemde brief is u toegezonden op 10 februari 2012 (TK, 2011-2012, 27 923, nr. 135).
In de rapportage van publiek gefinancierde topinkomens conform de Wet Openbaarmaking uit Publieke middelen gefinancierde Topinkomens (Wopt) die op 23 december 2011 door de minister van BZK aan de Tweede Kamer is gestuurd (TK, 2011-2012, 30 111, nr. 55), zijn de overschrijdingen van de Wopt-norm in 2010 van de sector HBO opgenomen. Uit deze gegevens blijkt dat 5 bestuurders in de sector HBO de toekomstige WNT-norm hebben overschreden.
8 Wat voor sancties worden ingevoerd, opdat wordt voorkomen dat men kan zeggen dat "de code geen tanden heeft"?
De evaluatiecommissie beveelt de hogescholen aan om afspraken te maken over de status van de code en aan niet naleven een passend sanctieregiem te verbinden. Wanneer de branchecode bij algemene maatregel van bestuur wordt aangewezen, dient de instelling deze na te leven volgens het principe 'pas toe of leg uit'. Die toepassing van de code volgens dit principe valt dan onder het nalevingstoezicht van de Inspectie van het Onderwijs.
9 Op wat voor manier gaat u toezien op de verbeteringen van de code goed bestuur? Wordt de code wettelijk vastgelegd en aan de Kamer voorgelegd?
Ik verwacht dat de hogescholen in het verband van de HBO-raad een fors aantal verbeteringen zal aanbrengen in de huidige code. Zoals ik in antwoord op vraag 6 heb aangegeven, ben ik voornemens te zijner tijd een sterk verbeterde versie van de branche code goed bestuur voor de hbo sector aan te wijzen bij algemene maatregel van bestuur.
Aanwijzing van de code sluit goed aan bij de maatregelen die ik heb opgenomen in het wetsvoorstel Wet versterking kwaliteitsborging hoger onderwijs, gericht op het beter functioneren van de 'checks and balances' in het stelsel van hoger onderwijs en op versterking van het interne en externe toezicht op en borging van de onderwijskwaliteit. Mijn voornemen is om dit wetsvoorstel in de zomer aan te bieden aan uw Kamer.
10 Deelt u de mening dat het "governance-model" (goed bestuur) gebrekkig functioneert en dat u open moet staan voor fundamentele verbeteringen, aangezien het de kwaliteit van het onderwijs betreft?
Die mening deel ik in zoverre, dat ik met de evaluatiecommissie van oordeel ben dat de inhoud en naleving van de branchecode sterke verbetering behoeft. Waar we nu mee te doen hebben is een periodieke evaluatie van de branchecode die conform de afspraak binnen de brancheorganisatie is uitgevoerd. Hoewel de bevindingen van de evaluatiecommissie over de mate van naleving van de code teleurstellend zijn, stel ik ook vast dat de branche zelf in staat is gebleken de eigen code zeer kritisch tegen het licht te houden en in alle openheid te komen tot een navenant kritische zelfevaluatie.
Ik heb bovendien begrepen dat de HBO-raad het voornemen heeft alle aanbevelingen nog voor de zomer te implementeren. Dat proces, wat ik positief waardeer, hoort ook bij het huidige 'governance model'. In het antwoord op de vorige vraag heb ik reeds gewezen op de maatregelen op het gebied van governance die ik met het wetsvoorstel Wet versterking kwaliteitsborging hoger onderwijs heb genomen.
11 Bent u bereid onderzoek te doen naar alternatieve bestuursmodellen?
Uit mijn antwoord op de vorige vraag blijkt dat ik in de evaluatie van de naleving van de branchecode van de hbo sector geen aanleiding zie om onderzoek te doen naar alternatieve bestuursmodellen.
ScienceGuide http://scienceguide.nl/201204/goed-bestuur-zwak-in-hbo.aspx