Carl Christian Buhr, directe ambtenaar onder Neelie Kroes bij de Europese Commissie, benadrukte het belang van Open Access onderzoek voor de Digitale Agenda van Europa. Toch moest ook hij toegeven dat de invloed van de Commissie daarin zich beperkt tot dringende adviezen en het verstrekken van subsidies voor Open Access initiatieven.
De boodschap blijven herhalen
"Open Access publiceren is een boodschap die het waard is te blijven herhalen, zeker omdat met de tijd de boodschap vervaagd." Volgens Buhr valt er nog "een hoop te overtuigen dat Open Access niet over het 'killen' van copyright gaat."
Belangrijkste middel voor de Europese Commissie is dan ook het verstrekken van subsidies aan internationale samenwerkingen op het gebied van onderzoek. Die zullen dan ook nadrukkelijk wel transparant en dus open access moeten zijn, benadrukken zowel Buhr als NWO-voorman Engelen. Een streven dat ook in de verklaring van de Global Research Council te lezen is.
Op de bijeenkomst in het Museon in Den Haag wordt duidelijk dat dit streven naar Open Access minder eenduidig is dan het op het eerste gezicht lijkt. Zo zijn er de duidelijke verschillen tussen de disciplines en de presentatie van onderzoek. Met name het delen van data blijkt een struikelblok. Wie heeft immers de eerste rechten op het gebruik van ruwe data?
Beloon ook het delen van data
"Ook data delen moet worden beloond," stelt Carl Christian Buhr, maar een direct antwoord hoe dit moet in lijn met de 'beloning' zoals in het geval van een wetenschappelijke publicatie in een gerenommeerd tijdschrift is niet direct voorhanden. UTwente-onderzoeker en bestuurslid bij CLARIN-NL dr. Arjan van Hessen. CLARIN stelt open access als eis voor alle publicaties en gedeelde data. "Wij proberen wel af te dwingen dat mensen van open access gebruik maken."
Een manier om dat te stimuleren is het peer reviewen van de verschillende, vertelt Van Hessen. De peer reviews beoordelen in dat geval nadrukkelijk "niet de kwaliteit maar vooral de beschikbaarheid." Toch is er met name vanuit de exacte hoek kritiek op deze vorm van omgaan met data. Juist het vaststellen van de kwaliteit van grote datasets is voor hen van belang, waarmee gelijk het verschil in soorten data over de disciplines duidelijk wordt.
Wat valt er te halen voor de onderzoeker?
UU-professor Esther Jansma stelt dat met name gewerkt moet worden aan het motiveren van onderzoekers tot open access publiceren. "Wat valt er voor hen te halen?" Er moet gestimuleerd worden dat er een gedeelde onderzoeksagenda komt met een digitale infrastructuur om zo ook de mogelijkheden voor onderzoekers zelf te verbeteren.
Volgens ASTRON-onderzoeker dr. Marco de Vos krijgen onderzoekers op die manier 'stewardship' over hun onderzoek en data. Een term in Amerika al veelal gebruikt voor de nieuwe rol die onderzoekers spelen in het beheer van eigen en gebruik van andermans data.
Ook hier blijkt weer dat de groei van mogelijkheden met digitale data harder is gegaan dan het gouden ei om hier op een verantwoordelijke manier mee om te gaan. "Wanneer is data eigenlijk open?" vroeg De Vos het publiek. Een vraag die misschien wel de kern van het probleem raakt.