Er is de laatste tijd steeds meer aandacht voor delinquenten met een licht verstandelijke beperking (LBV). De nieuw aangetreden lector LVB en jeugdcriminaliteit, Hendrien Kaal, realiseert zich dat deze groep waarschijnlijk in hoge mate aanwezig is onder justitiabelen. "Maar hoe groot de groep precies is weten we niet, want het is niet eenvoudig te meten."
Een licht verstandelijke beperking wordt niet alleen gedefinieerd door cognitieve beperkingen, maar óók door gedragsproblemen. Het is niet direct aan iemand te zien, dat hij of zij een licht verstandelijke beperking heeft, maar het heeft wél grote consequenties, bijvoorbeeld in de aanpak door de reclassering.
Financiële huishouding een ramp
"Iemand met een licht verstandelijke beperking heeft op
verschillende terreinen in het leven moeite om goed te
functioneren. Zo iemand is bijvoorbeeld niet in staat om zijn
financiële huishouding op orde te houden of begrijpt niet goed wat
er van hem verwacht wordt. Sociale contacten verlopen vaak
problematisch: hoe reageer je wanneer je baas kritiek op je werk
heeft bijvoorbeeld."
Een deel van deze groep heeft problemen met schrijven, lezen, rekenen of klokkijken. En dat terwijl de maatschappij volgens Hendrien Kaal steeds hogere eisen aan mensen stelt. "Is er in de samenleving eigenlijk nog wel plaats voor mensen die niet zo goed kunnen meekomen?"
Extra faalervaring
Kaal ontwikkelt samen met Henk Nijman (Altrecht) en Xavier
Moonen (UvA) op dit moment eenScreener LBVwaarmee mensen met een
LVB kunnen worden opgespoord die een andere benadering nodig
hebben. De interesse bij de Dienst Justitiële Inrichtingen voor
dergelijk onderzoek, is groot.
Kaal: "Onderzoek heeft laten zien dat gedetineerden met een LVB vaker in de knel komen. Ze hebben bijvoorbeeld meer moeite zich te handhaven omdat ze minder in staat zijn om problemen met die ene medegedetineerde te ontlopen, of die ene penitentiair inrichtingswerker te benaderen die hen kan helpen. De reclassering merkt tegelijkertijd bijvoorbeeld dat trainingen die zij aan cliënten aanbieden, vaak te hoog gegrepen zijn. Als zoiets dan misloopt, dan is dat een extra faalervaring voor zo'n cliënt, met alle negatieve effecten van dien. Als je dergelijke ervaringen door de beperking tijdig te herkennen kan voorkomen is dat winst."
Zinvol werk
Het lectoraat van Hendrien Kaal is een co-creatie van de
Hogeschool Leiden en de William Schrikker Groep (een instelling
voor jeugdbescherming, jeugdreclassering en pleegzorg). De driehoek
onderwijs-werkveld-onderzoek bepaalt mede welk onderzoek Kaal
precies gaat doen met haar lectoraat. "De ideeen worden gevormd in
samenspel met het veld. Dat is ook goed, want ik zal het onderzoek
ook in de praktijk moeten uitvoeren. Ik kan niet losgezongen van
het werkveld aan de slag."
Het werk van Hendrien Kaal, en de taakomschrijving van het lectoraat, gaan ervan uit dat jeugddelinquenten met behulp van de juiste interventies op het goede spoor kunnen worden gebracht. Kaal: "Ik denk helemáál niet dat we mensen ontslaan van hun verantwoordelijkheid. Integendeel: er wordt juist steeds meer eigen verantwoordelijkheid gevraagd. Mensen die iets niet kunnen, hebben dat zelf gedaan. Terwijl we de maatschappij zó inrichten dat je echt heel wat in je mars moet hebben, om mee te kunnen komen."
Hendrien Kaal is blij met het thema van haar lectoraat, waar relatief nog erg weinig onderzoek naar is gedaan. "Er zijn nog zo ontzettend veel vragen op dit gebied. Er is nog heel veel zinvol werk te doen."