Docentschap en leergemeenschap

Nieuws | de redactie
4 december 2008 | De voorbije jaren is de aandacht voor een duurzame ontwikkeling van scholen en professionele leergemeenschappen flink toegenomen. “Toch zijn professionele leergemeenschappen nog meer metafoor dan realiteit”, meent Fontys-lector Eric Verbiest. In het nieuw verschenen boek Scholen duurzaam ontwikkelen. Bouwen aan professionele leergemeenschappen onder redactie van Verbiest is uitgebreid aandacht voor onopgeloste vragen bij de duurzame ontwikkeling van scholen. Op ScienceGuide stipt hij de belangrijkste punten uit de publicatie aan en legt hij uit hoe deze tot stand is gekomen.

Scholen duurzaam ontwikkelen. Bouwen aan professionele leergemeenschappen is voortgekomen uit een project waar het lectoraat Schoolontwikkeling en Schoolmanagement van Fontys Hogescholen in Nederland de afgelopen jaren aan heeft gewerkt. De leden van de hieruit ontstane kenniskring hebben meegewerkt aan de totstandkoming van het boek. Ons project kende een dubbele doelstelling. Enerzijds ondersteunde de kenniskring een aantal basisscholen in hun ontwikkeling als professionele leergemeenschap en anderzijds trachtte de kenniskring zoveel mogelijk kennis te verzamelen. Hoe verloopt nu een zodanige ontwikkeling, welke interventies zijn belangrijk en wat is precies de rol van de schoolleider hierbij?

Het boek dat hieruit is voortgekomen is in de eerste plaats bedoeld voor onderwijsprofessionals in het primair onderwijs, zowel in Nederland als in Vlaanderen. Het kan een gids zijn voor leidinggevenden die een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van hun school en voor leerkrachten die hun professionaliteit verder willen ontwikkelen. Schoolbestuurders zouden middels dit boek meer zicht kunnen krijgen op de opdracht van de schoolleider en de leerkracht, op hun professionalisering en op schoolontwikkeling. De publicatie kan ook gebruikt worden bij opleidingen voor schoolleiders en andere onderwijsprofessionals, aangezien we niet alleen theoretisch inzicht in de processen en interventies bij de schoolontwikkeling hebben getracht te geven, maar omdat het boek ook een illustratie is van praktijkgericht onderzoek en praktisch relevante, bruikbare adviezen biedt.

Verbreding, Verdieping, Verankering

Het boek begint met een uitgebreide schets van een school in ontwikkeling. Het eerste hoofdstuk valt te lezen als een kennismaking met een school die zich ontwikkelt tot een professionele leergemeenschap. De volgende hoofdstukken gaan dieper in op het begrip professionele leergemeenschap en leggen de totstandkoming, handelingen en resultaten van het onderzoeksproject van het lectoraat uit. De vier volgende hoofdstukken bieden analyses van de scholen die in het project participeerden, waarbij verschillende auteurs, telkens vanuit dezelfde perspectieven, een beschrijving van deze onderwijsinstellingen bieden. Zij gaan in hun analyse in op de ontwikkeling van de school als professionele leergemeenschap, op de interventies die zich hierbij hebben afgespeeld(en dan in het bijzonder op de oorzaken, de focus en de effecten van de interventies) en op de rol van de schoolleider hierbij. Vervolgens worden deze vier casussen geanalyseerd. In dit hoofdstuk concludeert de kenniskring dat de ontwikkeling van de scholen als professionele leergemeenschappen beschreven kan worden in termen van drie centrale begrippen:

-Verbreding: dat wil zeggen de toename van het aantal betrokkenen dat individueel en met elkaar leren en samenwerken en een toename van het aantal organisatorische mogelijkheden voor dit leren.

-Verdieping: er vindt een verbetering plaats van de kwaliteit van het leren en het handelen van de betrokkenen (diep leren) plus een verbetering van de kwaliteit van de organisatorische condities van de school met het oog op het leren van de professionals.

-Verankering: het individueel en collectief leren worden beleidsmatig gestuurd en de mogelijkheden daartoe worden in het schoolbeleid ingebouwd.

Handreikingen en interventies

Tevens biedt de kenniskring in het boek een aantal voorbeelden van effectieve interventies, vooral van de schoolleiding, die plaats kunnen vinden bij de ontwikkeling. Te denken valt hierbij aan de professionalisering van de teamleden, het reorganiseren van het primaire proces en tegelijk creëren van wederzijdse afhankelijkheid tussen de leerkrachten, en het verbinden van de schoolontwikkeling met concrete vernieuwingen in de school. Terugkerende, belangrijke condities bij het uitvoeren van deze interventies zijn dat ze verricht dienen te worden vanuit een gerichtheid op de ontwikkeling van de school als professionele leergemeenschap en op basis van een gezonde vertrouwensrelatie tussen schoolleiding en leerkrachten. Ook blijkt het van belang dat de schoolleider hierbij kan putten uit een breed repertoire van rollen: die van de cultuurbouwer, de educator en de architect.

Op basis van deze inzichten worden vervolgens een aantal praktische handreikingen voor scholen geformuleerd. Enkele voorbeelden zijn: doe niet meer maar doe het anders, verbind de schoolontwikkeling aan de agenda van de school, creëer wederzijdse afhankelijkheid van de teamleden in de uitvoering van het primaire proces, en werk met meerdere interventies tegelijk aan de gelijktijdige ontwikkeling van de eerdergenoemde drie centrale begrippen.

Professionele leergemeenschap-bril

In de laatste drie hoofdstukken beschrijven we een aantal praktische instrumenten die behulpzaam kunnen zijn bij de ontwikkeling van de school als professionele leergemeenschap. Het betreft onder meer een matrix waarmee men een eerste goede indruk kan krijgen van de eigen school als professionele leergemeenschap en van indicaties voor de verdere ontwikkeling van de school. Verder wordt een ‘professionele leergemeenschap-bril’ gepresenteerd. Door het ‘opzetten van deze bril’ ziet men, bij het denken over een concrete onderwijsvernieuwing, hoe de ontwikkeling van de verschillende dimensies van een professionele leergemeenschap in onderlinge samenhang kan bijdragen aan die onderwijsvernieuwing. Ten slotte vindt men een vragenlijst waarmee men de rolinvulling van de schoolleider in een professionele leergemeenschap kan vaststellen.

Verbiest, E. (red.), Scholen duurzaam ontwikkelen. Bouwen aan professionele leergemeenschappen. Antwerpen / Apeldoorn: Uitgeverij Garant. ISBN: 9789044123739


«
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
ScienceGuide is bij wet verplicht je toestemming te vragen voor het gebruik van cookies.
Lees hier over ons cookiebeleid en klik op OK om akkoord te gaan
OK