Een dappere nieuwe wereld

Nieuws | de redactie
24 juni 2011 | 21 jonge denkers in gesprek met 3 ‘oude bestuurders’ over de toekomst van Nederland in tijden van kredietcrisis, maatschappelijke kwesties van tolerantie en de roep om een nieuwe manier van bestuur. Farid Tabarki bundelde de belangrijkste uitkomsten en schetst zijn visie op individualisme in dienst van de samenleving.

 

‘Oude bestuurders’ Marco Pastors (lid gemeenteraad Rotterdam),Ronald Plasterk (ex OCW-minister en PvdA Tweede Kamerlid), NellyFrijda (actrice en voormalig lid van de gemeenteraad Amsterdam)kwamen samen met 21 ‘jonge denkers’ om over hun visie van detoekomst van Nederland te discussiëren. De kredietcrisis,demografische veranderingen – autochtoon-allochtoon, jong-oud,rijk-arm – en de social media revolutie dwingentot een nieuwe aanpak.

In het volgende essay geeft Farid Tabarki, onder meer lidvan de ScienceGuide redactieraad, zijn visie over hoeindividualisme een nieuwe vorm van samenleving kan ondersteunen.(Lees hier ook het verhaal over zijnrecente reis naar het allerminst individualistische Noord Korea,met unieke foto’s van ter plekke)  

Benieuwd naar de andere essays? De essaybundel isverkrijgbaar via selexyz.

Van Vadertje Staat naar radicaledecentralisatie

“We zijn in de afgelopen eeuwen steeds meer centraal gaan sturenen dat was nodig ook. De staat en internationale organisatie alsbronnen van gezag zullen niet verdwijnen, maar ze kunnen het nietlanger alleen. Veel dingen zullen we radicaal anders moetenorganiseren. De wijk regelt zelf het ophalen van de vuilnis eniedere woning is energieleverancier. Dat is het adagium van dekomende tien jaar: radicale decentralisatie.

Zon en vuilnis

China is begonnen met het aanleggen van uitgestrekte velden metzonnepanelen in de Gobi-woestijn, op de bekende manier vandóórpakken, gestuurd vanuit Beijing. De EU heeft na de toetredingvan tien landen tegelijk in 2004 de smaak te pakken en maakt zichop om na Slovenië de rest van voormalig Joegoslavië in te lijven(Kroatië, Bosnië en Herzegovina, Servië, Montenegro, Kosovo enMacedonië).

De rol van het grootschalige gezag is dus verre van uitgespeeld.Toch is een andere trend tekenender voor het tweede decennium vandeze eeuw: radicale decentralisatie, het op zeer kleine schaalorganiseren van het algemeen belang. De schaal varieert en komt uitop het individu. Het individualisme is tegenwoordig geen populairbegrip en roept beelden op van zichzelf verrijkende bankiers. Datis eenzijdig.

Dat we dankzij het hoge opleidingsniveau van de Nederlandsebevolking en de voortschrijdende technologische ontwikkelingensteeds meer in staat zijn om zelf ons leven vorm te geven, brengtgeweldige voordelen met zich mee voor zowel het individu als desamenleving. Het zal wel even wennen zijn voor bureaucraten enbestuurders. In de komende tien jaar zullen ze zich moetenaanpassen of afhaken.

Radicale decentralisatie wordt mogelijk gemaakt door detechnologische ontwikkelingen van de afgelopen twintig jaar en eensteeds hoger opgeleide bevolking. Omdat we nu zowel intellectueelals praktisch in staat zijn een groot deel van ons leven zelf vormte geven, verwachten we dit ook van de dienstverleners waarmee wedagelijks te maken hebben. Daarbij maakt het niet uit of hetwoningcorporaties, banken of gemeenten betreft. We verwachtenvan al deze aanbieders dat ze snel,  efficiënt en klantgerichtfunctioneren. Doen ze dit niet, dan gaan we het zelf regelen.Waarom? Omdat dat kan!

Een sprekend voorbeeld hiervan komt uit Engeland. Daar regelteen aantal wijken het ophalen van de vuilnis inmiddels zelf. Demensen waren ontevreden over de frequentie en de kwaliteit van degemeentelijke dienst. Als de wijk dan al een Facebook-pagina heeft,zijn de bewoners snel te organiseren en is zo’n initiatief in eenhandomdraai geregeld. De gemeente betaalt 75 procent van de kostendie ze anders zelf had gehad en de bewoners van de wijk kopen dedienst in bij een private partij. Iedereen heeft er baat bij: degemeente is goedkoper uit en de bewoners zijn nu zelfverantwoordelijk voor iets waarover anders altijd wordt geklaagd.De netto-opbrengst: waarschijnlijk minder gezeur over de politieken meer saamhorigheid binnen de wijk.

Ook in Nederland zitten we niet stil en zorgen technologischeontwikkelingen voor een betere verdeling van verantwoordelijkhedentussen burger en overheid. De gemeente Eindhoven maakt sinds ditjaar gebruik van de iPhone-applicatie BuitenBeter. Een klacht overrommel op straat of een lantaarnpaal die het niet doet, is metdeze applicatie makkelijk om te zetten in actie. Via de iPhone zetde melder de klacht op de foto waarna met één druk op de knop nietalleen de klacht, maar ook de exacte locatie wordt doorgegeven. DeiPhone maakt van de overheid geen Big Brother, maar van deindividuele burgers Little Brothers.

Internet speelt in deze ontwikkeling een centrale rol: socialemedia bieden mogelijkheden tot zelforganisatie en door de groeiendemobiele toegang tot internet kunnen we actie ondernemen. Dienstendie vroeger alleen centraal te organiseren waren, komen nu terugbij degenen die verantwoordelijkheid willen en kunnen nemen voorhet leven dat ze leiden. Dit zien we bijvoorbeeld ook terug in hoemensen in toenemende mate hun werknemerschap invullen.

Hup met de hub

Dankzij onder andere de opkomst van internet en dediensteneconomie werken steeds meer werknemers een dag in de weekthuis. Omdat daarnaast steeds meer Nederlanders kiezen voor hetzelfstandig ondernemerschap, zijn woonhuizen tegenwoordig ooksteeds vaker een half kantoor. Best leuk en aardig, dat ondernemenop de zolderkamer of die ene dag in de week uitzicht op de vaat,maar de mens is en blijft een sociaal dier en zoekt toch liever degroep op.

Het ontstaan van de zogeheten hub is daarvan het resultaat: eenkantoor voor kleine bedrijven en freelancers die elkaar willeninspireren, of elkaar in elk geval tegenkomen bij dekoffieautomaat. Het is nu eenmaal leuker om met andere mensen samente werken dan als éénpitter te verpieteren met je laptop achter degeraniums. Een plek in de wijk waar je je laptop kunt openklappen,waar een fijne cappuccino te krijgen is en mogelijkebusinesspartners rondlopen – dat is de aantrekkingskracht van eenhub. Aangezien men nu juist af en toe thuis werkt vanwege dereistijden, zou er in elke wijk een hub moeten zijn.

Een woningcorporatie kan prima in deze behoefte voorzien. Enbankfilialen die vanwege de opkomst van het internetbankierenoverbodig zijn geworden, hebben op zo’n manier een tweede leven. Dediensten die tot een aantal jaar geleden alleen in het bankfiliaalwerden geleverd, zijn tegenwoordig internet-only. Prettig om zo dekosten te drukken, maar het contact met de klant schiet er op dezemanier wel bij in. Bankfilialen die anders worden gesloten, zijnprima in te richten als hub. Klanten en potentiële klanten van debank werken hier een dag (of twee) en beleggen er ook hunvergaderingen. Mochten er tijdens het werk projecten ontstaanwaarbij financieel advies of financiële assistentie nodig is, danhoef je als initiatiefnemer niet lang te zoeken.

Energie

Een van de sectoren die de komende tien jaar met radicaledecentralisatie te maken krijgen, is de energiesector. Lange tijdwas het logisch en nuttig om energie centraal op te wekken en Wehebben de gloeilamp net vervolgens te verspreiden. Hierdoor kondeniets te vroeg afgeschreven de kolenkachels de deur uit. Nogsteeds is een centraal elektriciteitsnet handig, maar overtien jaar is het beter als de voeding daarvan niet meercentraal wordt geproduceerd. Dan zijn door de opmars van dezonneceltechnologie onze huizen de voornaamste energieproducentengeworden in de vorm van zonnecellen op de daken en in de ramen. Demeer dan zeven miljoen huizen in Nederland produceren straks incombinatie met windmolens en biomassa-technologie de energie dienodig is voor onze huizen, onze auto’s en onze industrie. We hebbende gloeilamp dus eigenlijk net iets te vroeg afgeschreven.

Aangezien woningcorporaties – daar zijn ze weer – bijnatweeëneenhalf miljoen woningen in hun bezit hebben, zijn zij dus inpotentie over tien jaar de grootste energieproducenten vanNederland. Een wakker Tweede Kamerlid moet nog wel met eenmotie komen: woningcorporaties mogen zich op dit moment uitsluitendbezighouden met de volkshuisvesting.

Dat houdt onder meer in dat zij woningen (laten) bouwen ofaankopen en vervolgens deze woningen beheren, verhuren of verkopen.Je zou misschien kunnen stellen dat het plaatsen van zonnecellenonder beheer valt, maar het gaat om enorme investeringen. Het isniet zo vreemd dat veel corporaties koudwatervrees hebben. Slimmehuizenbezitters zijn al aan de slag gegaan. Al die slapendeVerenigingen van Eigenaren zijn over een aantal jaar klaarwakker.Er is geld te verdienen met het huis dat men bewoont, doordecentraal energie op te wekken en die vervolgens te verkopen aanhet centrale net – radicale decentralisatie in optima forma!

Doe-het-zelf

De maatschappelijke gevolgen van verregaande decentraliseringzijn groot. De huidige generatie jonge burgers is opgegroeid in eensamenleving waarin meelopen in een demonstratie of lid worden vaneen politieke jongerenorganisatie of vakbond niet langer eenbelangrijke politieke daad is. Het is veel interessanter om zelfiets te veranderen dan om je over te leveren aan een organisatiewaar je geen of weinig invloed op hebt.

De duizend beslissingen die we elke dag nemen, geven desamenleving vorm. Wanneer we deze beslissingen ten goede aan-wenden, zijn we pas echt revolutionair bezig. Do ityourself, oftewel: zélf kleine en grote problematiek aanpakkenis de manier waarop de toekomstige volwassen generaties hunburgerschap gaan invullen.

Daar komt bij dat de burger van de toekomst met een goedidee, het netwerk en de middelen meer dan ooit snel een groteimpact op de samenleving kan hebben. Hiervoor is het noodzakelijkcommerciële en maatschappelijke belangen te combineren in eennieuwe manier van ‘publiek zakendoen’. Daarbij zetten we nieuweinzichten en technieken in om de problemen van nu op radicale wijzeom te zetten in de kansen van morgen.

Zo’n bottom-upbenadering haalt het beste uit burgers en iseen van de meest ‘empowerende’ krachten van de toekomst. Een grotercontrast met de vorige eeuw is bijna niet mogelijk. Was detwintigste eeuw nog top-down, de eenentwintigste eeuw isbehalve bottom-up ook horizontaal: voor de belangenorganisatiekomt het net- werk in de plaats, de macht van de groepwordt de kracht van individuele connecties. Het aantal daarvanis interessant, maar belangrijker nog zijn kwaliteit-hoe goed weetje je tot een ander te verhouden? – en diversiteit – hoe vergrootjij met jouw netwerk dat van je connecties?

De meeste connecties zijn lokaal, net als nu, maar de rest vande wereld is nooit meer dan drie connecties van je verwijderd.Hyperlokaal en mondiaal gaan hand in hand. Grote kans dat er voorde milieubeweging die zich over een aantal jaar in ieder geval nietmeer druk hoeft te maken over schone energie, straks meer geld bijdit soort netwerken valt te halen dan bij de overheid.

De vraag is echter of het daar nog wel om gaat. Vanenergieschaarste gaan we naar voedsel- en ruimteschaarste, en ronddeze nieuwe thema’s zal de milieubeweging zich organiseren. Dit kanzij doen door al de wijken die geld verdienen met het verkopen vanenergie te adviseren over hoe zij zelf hun voedsel lokaal kunnenproduceren. Je moet wát met je geld, en investeren in tomaten uitde eigen wijk wordt dan opeens heel erg interessant. Demilieubeweging stroopt de mouwen op, brengt lokaal en mondiaalnetwerken van mensen en organisaties samen en gaat aan de slag methet realiseren van haar idealen.

Er zijn trouwens wel meer instituties die de mouwen moeten gaanopstropen. Een belangrijke voorwaarde voor het nemen van eeninitiatief op welk niveau dan ook, is kennis. Om kennis teverwerven, is transparantie vereist. Dat bewoners in Engeland dehanden ineenslaan en zelf hun vuilnis laten ophalen, komtonder andere omdat ze inzicht hadden in de kosten die de gemeentemaakte voor deze dienst.

Zowel Engeland als de Verenigde Staten zijn in een aantalopzichten radicaal transparant. Of het nu gaat om de kosten die deoverheid maakt, om misdaden die zijn gepleegd of om door de lokaleoverheid afgegeven vergunningen – het is allemaal op internet tevinden.

Kennis is macht, dus burgers en ondernemers worden machtiger vantransparantie. Het stelt mensen in staat in actie te komen omdat zedenken dat het beter kan: goedkoper, mensvriendelijker, duurzamer -of welk belang ze ook maar nastreven. Laat dit nu precies zijnwaarop radicale decentralisatie is gebaseerd.

De Nederlandse samenleving laat zich niet meer vangen in het webvan institutionele arrangementen die de afgelopen honderd jaar zijngeweven. We zijn consumenten, burgers, ondernemers, werknemers ennog veel meer. Vanuit al die rollen weten we het beter. Laten wedie eigenwijsheid omzetten in actie. Zet de consument, de burger,de ondernemer of de werknemer achter het stuur en start de motor.Dat is in ons algemeen belang.

Farid Tabarki is oprichter en directeur van Studio Zeitgeist


Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
«

ScienceGuide is bij wet verplicht je toestemming te vragen voor het gebruik van cookies.

Lees hier over ons cookiebeleid en klik op OK om akkoord te gaan

OK