Onderwijs als (niet) lerend systeem

Nieuws | de redactie
23 juni 2015 | “De buitenwereld kan niet alleen veel profiteren van het onderwijs, maar kan zelf ook een permanente bron van vernieuwing voor het onderwijs vormen.” WRR-raadslid Peter van Lieshout beziet in aanloop naar het congres Kwaliteit van Onderwijs hoe onderwijs weer een lerend systeem kan worden.

Komende donderdag vind het congres Kwaliteit van Onderwijs plaats. In de aanloop daar naartoe leest u op ScienceGuide van verschillende onderwijsprominenten als Eric van ’t Zelfde, Ria Bronneman-Helmers en Frans de Vijlder. Hieronder leest u een deel van het essay van WRR-raadslid Peter van Lieshout

“In dit artikel wordt geanalyseerd waarom het onderwijssysteem maar in heel beperkte mate georganiseerd is als een lerend systeem. Daartoe wordt allereerst een vergelijking gemaakt tussen het systeem van de gezondheidszorg en het onderwijs. In de gezondheidszorg zijn allerlei mechanismen aanwezig om te leren die in het onderwijs in overwegende mate ontbreken.

Zo wordt er in de gezondheidszorg zwaar ingezet op de permanente toevoer van nieuwe inzichten door middel van gespecialiseerde kennisinstituten, bestaan er leerwerkplaatsen in de vorm van universitair medische centra, en kent het financieringsmodel in de zorg allerlei impulsen voor innovatie. Ook de buitenwereld helpt mee bij de bevordering van een innovatieve cultuur. Waar in het onderwijs ouders vaak op de rem staan bij ontwikkelingen, kan het patiëntenorganisaties in de regel niet snel genoeg gaan.

Vervolgens wordt gepoogd deze situatie nader te analyseren. De wortels van deze ontwikkeling gaan lang terug. Belangrijk is in ieder geval dat het onderwijs, in tegenstelling tot de gezondheidszorg, nooit primair getrokken is door professionals: het waren gegoede burgers en de overheid die zich beijverden voor een onderwijssysteem – professionals hebben in het onderwijs nooit een doorslaggevende rol gespeeld.

Innovatie zou aangejaagd kunnen worden door partijen van buiten, maar die hebben altijd maar een beperkte rol gehad. Slechts in een deel van het onderwijs is sprake van een serieuze oriëntatie op de externe (beroeps-)praktijk, en zelfs dan staan werkgevers op betrekkelijk grote afstand.

De politiek heeft zich ook lang afzijdig gehouden van (de inhoud van) het onderwijs. De pacificatie tussen de zuilen, maar ook de behoefte om onderwijs vooral te laten functioneren als emancipatiemachine maakten lang dat onderwijsinhoud geen onderwerp was van politieke meningsvorming. En toen de overheid in de jaren zeventig van de vorige eeuw zich wel nadrukkelijker met onderwijs bezig ging houden, liep dat, zo is het algemene gevoel, uit op een serie mislukkingen. Het resultaat, zoals verwoord in het rapport van de commissie Dijsselbloem, is dat overheidsbemoeienis met onderwijs nog steeds een taboe is.

Al deze ontwikkelingen hebben het Nederlandse onderwijsbestel op achterstand gezet ten opzichte van het buitenland, waar de afgelopen decennia juist fors is geïnvesteerd in goed onderwijs.

Belangrijkste kwesties:

Hoe van het onderwijs weer een goed lerend systeem te maken? Het heeft geen zin om wederom een Grote Onderwijshervorming af te kondigen – dat is inhoudelijk niet verdedigbaar en politiek onhaalbaar. Het heeft wel zin om in te zetten op onderwijs als lerend systeem. De vraag is hoe dat moet. Duidelijk is dat twee zaken daarbij een belangrijke rol spelen.

Allereerst is het de vraag hoe de verbinding met de buitenwereld veel nadrukkelijker gemaakt kan worden – die buitenwereld kan niet alleen veel profiteren van het onderwijs, maar kan zelf ook een belangrijke permanente bron van vernieuwing voor het onderwijs vormen. Een goede vormgeving van een intensievere relatie is een belangrijk thema om te verdiepen.

Ten tweede is het de vraag hoe het onderwijssysteem zo ingericht kan worden dat het ook echt een lerend systeem is. De les uit andere sectoren is dat een geïsoleerde aanpak van een enkel onderdeel niet voldoet. Het heeft ook geen zin om alle heil te verwachten van verhoging van de lerarensalarissen, van een beroepsregister of van meer ict. De opdracht is om alle onderdelen tezamen zo vorm te geven dat ze elkaar wederzijds stimuleren. Hoe dat per sector en over de hele onderwijssector heen vorm moet krijgen, is evenzeer een belangrijk thema om uit te diepen.”

Het volledige essay van Peter van Lieshout leest u hier


«
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
ScienceGuide is bij wet verplicht je toestemming te vragen voor het gebruik van cookies.
Lees hier over ons cookiebeleid en klik op OK om akkoord te gaan
OK