Moleculair biljarten

Nieuws | de redactie
13 november 2015 | Onderzoekers van de Radboud Universiteit en FOM hebben in Nijmegen met een uniek experiment voor het eerst de richtingsveranderingen van moleculen bij een botsingsresonantie laten zien. Zo zagen zij voor het eerst hoe de begintoestand van deeltjes over gaat in een eindtoestand.

Volgens de regels van de quantummechanica gedraagt een molecuul zich vaak als een reeks golven. Wanneer een molecuul op een atoom botst, spelen heel veel verschillende golven een rol. Deze golven interfereren tijdens de botsing en kunnen bijvoorbeeld een diffractiepatroon vormen.

De essentie van een botsing

Wetenschappers proberen al jaren de invloed van een enkele golf in een dergelijke botsing in kaart te brengen. Het is fundamenteel onmogelijk om experimenteel één golf te selecteren en de invloed van die ene golf op het botsingsproces te bestuderen.

Bij lage temperaturen, als moleculen langzaam botsen, kan het onder speciale omstandigheden opeens wel: bij zogenaamde ‘botsingsresonanties’ krijgt één enkele golf opeens een dominerend karakter. In dat geval is precies na te gaan hoe een enkele golf vóór de botsing het golfkarakter van de deeltjes ná de botsing bepaalt. Dit is de essentie van een botsing op de meest fundamentele manier: hoe gaat de begintoestand van deeltjes over in een eindtoestand?

“Wij kunnen dit nu meten door de richtingsverandering van moleculen tijdens langzame botsingen te meten,” zegt onderzoeksleider Bas van de Meerakker, die onder meer een ERC Starting Grant kreeg in 2013. “Als de moleculen iets te snel of te langzaam botsen, zien we een normaal diffractiepatroon van golven.

Maar als ze precies de juiste snelheid hebben en de resonantie raken, is de richtingsverandering opeens heel anders. Een resonantie kunnen we ons voorstellen als een botsing waarbij de deeltjes een tijdje om elkaar heen draaien voordat ze in een heel andere richting uit elkaar kunnen vliegen, terwijl de deeltjes bij een normale botsing meteen van richting veranderen en doorvliegen.”

De snelheid van moleculen controleren

Deze metingen kloppen precies met quantummechanische berekeningen van theoretisch chemici Gerrit Groenenboom en Ad van der Avoird, mede-auteurs van het artikel. Met behulp van hun theorie kunnen de onderzoekers nu precies achterhalen welke golven een rol spelen bij een botsingsresonantie en wat de invloed van deze golven is op de richtingsverandering van de moleculen.

In het Cold and Controlled Collisions laboratorium op de Radboud Universiteit staat een Stark-afremmer, waarmee de onderzoekers de snelheid van de moleculen voor de botsing precies kunnen controleren. Na de botsing meten de onderzoekers de richtingsverandering van de moleculen nauwkeurig met de velocity map imaging-methode.

Deze combinatie van technieken is alleen op de Radboud Universiteit beschikbaar. Dit unieke experiment maakte het voor het eerst mogelijk om deze richtingsveranderingen van moleculen bij een botsingsresonantie te zien. De onderzoekers publiceren de resultaten in het vakblad Science op 13 november 2015. Het is de derde Science-publicatie van de groep in vier jaar. 


Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
«

ScienceGuide is bij wet verplicht je toestemming te vragen voor het gebruik van cookies.

Lees hier over ons cookiebeleid en klik op OK om akkoord te gaan

OK