De nieuwe basisbeurs is niet doelmatig, zegt OCW

Nieuws | door Frans van Heest
16 februari 2022 | OCW heeft het kabinet tijdens de formatie geïnformeerd dat een basisbeurs van 300 euro per maand niet doelmatig is. Het verhogen van de aanvullende beurs zou wel doelmatig zijn. Bovendien kan de invoering van een basisbeurs zorgen voor problemen bij instellingen en problemen op de huizenmarkt.
Protestborden tegen de hoge studieschuld, inclusief dikke d/t fout.

In het kader van de doelmatigheid is het nieuwe kabinet tijdens de formatie door het ministerie van OCW geadviseerd om de basisbeurs niet opnieuw in te voeren maar in plaats daarvan de aanvullende beurs uit te breiden. Dit voorkomt uitvoeringsproblematiek bij DUO en bovendien blijkt dat door het leenstelsel er niet minder studenten zijn gaan studeren, zo wordt duidelijk in recent gepubliceerde documenten van de kabinetsformatie.  

Basisbeurs kan fraudegevoelig zijn 

Dat studenten nog twee jaar moeten wachten op een basisbeurs komt doordat uitvoeringsorganisatie DUO de systemen moet ombouwen; dat kan niet eerder dan in studiejaar 2023-2024. De mogelijkheid om onderscheid te maken tussen thuis- en uitwonende studenten zit nu namelijk niet meer in het huidige studiefinancieringsstelsel, en dat is gedaan omdat het fraudegevoelig is. Dat zegt het ministerie van OCW in een brief die dit najaar aan de formerende partijen van het huidige kabinet is gestuurd.  

Als die scheiding tussen thuis- en uitwonend opnieuw moet worden gemaakt, dan moeten de systemen van DUO gekoppeld worden aan de Basisregistratie Personen (BRP). Daarnaast moet ook de handhaving bij DUO worden uitgebreid. OCW heeft in het verleden veel controles uitgevoerd bij studenten die verdacht werden van fraude. Daarbij werden bij huisbezoeken het aantal tandenborstels gecontroleerd – een door de rechter vaak goedkeurde methode om te controleren of studenten niet frauderen met de hogere beurs voor uitwonenden. 

Een omgekeerde boeggolf 

Ook heeft OCW gewaarschuwd dat er met de invoering van de basisbeurs een omgekeerde boeggolf kan ontstaan. Die trad in 2014 ook op bij het afschaffen van de basisbeurs, toen studenten besloten om bijvoorbeeld geen tussenjaar te nemen maar meteen te gaan studeren, om zo te voorkomen dat ze een jaar later geconfronteerd werden met het leenstelsel.  

De invoering van de basisbeurs kan zorgen voor een omgekeerde boeggolf, zo waarschuwt ambtelijk OCW. Studenten kunnen hun studie gaan uitstellen tot het moment dat er weer een basisbeurs is. Dit kan niet alleen leiden tot economisch inefficiënte keuzes, maar kan door sterke schommelingen in het aantal studenten ook leiden tot problemen bij onderwijsinstellingen en op de woning- en arbeidsmarkt. 

Woningmarkt nog verder onder druk 

Het nieuwe kabinet is gewaarschuwd dat de woningmarkt voor studenten nog verder onder druk kan komen te staan wanneer er weer onderscheid wordt gemaakt tussen thuis- en uitwonende beurs. Hoeveel groter de vraag zal zijn op de woningmarkt is volgens OCW lastig in te schatten, maar het zal in ieder geval leiden tot een verdere krapte op de woningmarkt voor studenten en anderen.  

Bij inschrijving ga je akkoord met onze privacy-voorwaarden. Deze voorwaarden zijn hier te lezen.

De ambtenaren van OCW komen tevens tot de conclusie dat het opnieuw invoeren van een basisbeurs niet doelmatig zal zijn, omdat uit de doorlichting van de studiefinanciering niet is gebleken dat er minder studenten zijn gaan studeren.  

Wat wel doelmatig zou zijn is het verhogen van de bestaande aanvullende beurs, bijvoorbeeld door het verruimen van de inkomensgrens. Daardoor kan een grotere doelgroep gebruikmaken van de huidige aanvullende beurs. De inkomensgrens wordt dan vastgesteld op een gezamenlijk ouderinkomen van 80.000 euro of een variant waarbij studenten met ouders die tot 70.000 euro per jaar verdienen wel recht hebben op een aanvullende beurs. Dat verzamelinkomen is nu gemaximeerd op 52.781,12 euro.  

Vooral middeninkomens zijn geholpen 

Uit een eerdere doorlichting van de studiefinanciering blijkt dat met name studenten met ouders met een middeninkomen in de huidige vormgeving net geen aanvullende beurs krijgen en daardoor in een financieel lastige situatie kunnen komen. Hun ouders hebben mogelijk niet de middelen om hen financieel te ondersteunen. Het is echter niet zo dat jongeren uit deze groep nu minder zijn gaan studeren. Wel kan een uitbreiding van de aanvullende beurs de druk op ouders verminderen doordat hun financiële bijdrage lager is. Vanuit dat oogpunt kan dit een doelmatige maatregel zijn, zegt ambtelijk OCW. 

Ook kan gesteld worden dat dit doelmatiger is dan het herinvoeren van een basisbeurs doordat de aanvullende middelen terecht blijft komen bij de groepen studenten die er het meest van profijt van hebben, schrijven de ambtenaren. Daarnaast is de uitvoering van die wijziging minder problematisch omdat OCW nu al werkt met een aanvullende beurs.  

Studenten hoeven ook minder te worden gecompenseerd 

OCW gaat ervan uit dat het verhogen van de aanvullende beurs, in tegenstelling tot het invoeren van een basisbeurs, slechts kleine aanpassingen bij uitvoeringsorganisatie DUO vraagt. Bovendien voorkomt de uitbreiding van de aanvullende beurs dat studenten gecompenseerd moeten worden, wat nu wel het geval is. Bij een verhoging van de aanvullende beurs zou het huidige leenstelsel in principe in stand blijven, zij het met gunstiger voorwaarden.  

Overigens heeft de Eerste Kamer het kabinet onlangs de opdracht meegegeven om de compensatie voor het leenstelsel uit te breiden.  


«
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
ScienceGuide is bij wet verplicht je toestemming te vragen voor het gebruik van cookies.
Lees hier over ons cookiebeleid en klik op OK om akkoord te gaan
OK