De ScienceGuide toplijst 2022-2023

Nieuws | de redactie
4 september 2023 | Wie drukten er het afgelopen jaar een duidelijke stempel op het hoger onderwijs of wetenschap of verdienen het om een keer in het zonnetje gezet te worden?

Susanne Täuber 

Academische vrijheid en sociale veiligheid staan niet los van elkaar, betoogde onderzoeker Susanne Täuber afgelopen jaar. Als meest illustratieve casus voerde de expert Sociale Veiligheid die van haarzelf aan: eerst in een soort opiniestuk dat het Journal of Management Studies publiceerde, dat haar op veel interne kritiek en onmin kwam te staan, daarna in de duiding van haar daaropvolgende ontslag door de Rijksuniversiteit Groningen. Täuber mocht van de rechter worden ontslagen omdat de verstoorde arbeidsverhouding met haar werkgever weinig kans op herstel had.  

Als een verstoorde verhouding reden is voor ontslag, ongeacht wie daaraan schuldig is, kan een universiteit een ‘lastige’ werknemer eenvoudig kwijtraken door de arbeidsverhouding doelbewust te verstoren, stelde onderzoeker Iris Breetvelt in een reactie.   

Volgens Täuber gebruikte de universiteit de ‘verstoorde arbeidsrelatie’ inderdaad om haar academische vrijheid te beknotten. Door alle publiciteit rondom haar zaak vormde ze een belangrijke stem in het debat over kansengelijkheid, academische vrijheid en sociale veiligheid. 

Robbert Dijkgraaf 

De minister die bij zijn aanstelling als “één van ons” werd gezien, liet zijn eerste anderhalve dienstjaar zonder grote daden voorbijgaan. Hij wilde vooral meer onderzoek laten doen naar lastige kwesties, liet een toekomstverkenning uitvoeren en miste meerdere toegezegde deadlines voor Kamerbrieven.  

Geredeneerd vanuit oplossingen kunnen de verengelsing van het hoger onderwijs en een aantal uit de voegen barstende universiteiten echter als één probleem worden gezien, werd hem voorgehouden. Dijkgraaf ging daarin mee.  

Zo drukte de eerst wat weifelende minister ineens een onverwacht groot stempel op het hoger onderwijs. Dat instellingen de werving van internationale studenten moesten opschorten, leidde al tot wrevel. Zijn voorstel om alle bachelor-opleidingen voor tenminste twee derde in het Nederlands aan te bieden, wekte nog veel meer verweer.  

Door zijn inmiddels demissionaire status moet nog blijken in hoeverre hij zijn plannen kan doorvoeren, maar zijn invloed in het afgelopen jaar was groot. 

Bij inschrijving ga je akkoord met onze privacy-voorwaarden. Deze voorwaarden zijn hier te lezen.

Tina ten Bruggencate 

Het was Fontys-docent Tina ten Bruggencate die de onvrede over onderwijsvernieuwingen bij de hogeschool als eerste hardop uitsprak. In een artikel op Bron, het nieuwsblad van Fontys, uitte ze kritiek op de onderwijsmethode HILL – bedacht door de voor seksueel misbruik veroordeelde Vlaamse onderzoeker Philip Dochy.  

“Tina heeft haar nek uitgestoken waar velen dit niet durfden. Zij heeft aan de kaak gesteld dat modieuze onderwijstrends afkomstig van goeroes (bijvoorbeeld Philip Dochy), managers of niet-docerende beleidsmakers vaak niet tot verbeteringen maar veelal tot verslechtering van het onderwijs leiden”, schreven collega’s over haar. “Zij laat zien dat traditionele onderwijsvormen nog steeds vaak tot de beste resultaten leiden. Natuurlijk moet gekeken worden waar verandering nodig is, maar begin daarbij altijd bij de docenten die met beide benen in de praktijk staan.” 

Kortom, aldus haar collega’s: “Tina heeft een dosis gezond verstand toegevoegd waar dat zeer nodig was.” 

Patrick Sins 

Voordat studenten met succes de baas kunnen zijn over het eigen leerproces, zullen ze van iemand moeten leren hoe dat in zijn werk gaat. Zo logisch als dat klinkt, zo weinig wordt ernaar gehandeld binnen het onderwijs, vertelde Patrick Sins afgelopen jaar. Het pleidooi van de lector Leren aan de Hogeschool Rotterdam werd met veel instemming ontvangen door docenten en onderwijskundigen.

Hij pleit ervoor lessen te voorzien van ‘pedagogische ondertiteling’, waarbij een docent expliciet benoemt waartoe een bepaald element van een les dient. Het hoger onderwijs kan wel zelfstandigheid en eigenaarschap over het eigen leerproces verlangen van studenten, maar dat vereist tenminste dat ze voordien hebben geleerd hoe ze moeten leren, vertelde Sins – en dat is precies wat ontbreekt. Daar ligt dus een opdracht voor het hoger onderwijs, aldus de lector.  

Klaas Visser, Lianne Mulder en Suzanne Fikrat-Wevers 

Hij werd, zonder het te weten, naamgever van een model dat hij niet eens zelf heeft bedacht – totdat hij genoemd werd in Kamervragen en -debatten.  

Het debat over selectie en loting voor plaatsen bij opleidingen met een capaciteitsfixus was een van de meest ideologische die de vaste Kamercommissie voor OCW afgelopen jaar voerde. De VVD, het CDA en de CU voerden het zogeheten ‘Klaas Visser-model’ aan, waarin de laagst gerangschikte groep potentiële studenten wordt uitgesloten van de uiteindelijke loting. ‘Keiharde meritocratie’, zeiden de linkse partijen. “Zo heb ik het model nooit bedoeld”, zei Klaas Visser zelf

Het inhoudelijke niveau van dat debat komt deels op het conto van promovendi Lianne Mulder (Amsterdam UMC) en Suzanne Fikrat-Wevers (Eramsus MC). Met hun onderzoek naar respectievelijk de invloed van selectie op de diversiteit van een medische studentpopulatie en de invloed van specifieke selectiemethoden voedden zij het debat met voordien vaak ontbrekende wetenschappelijke kennis.  

Hatte van der Woude 

Als Hatte van der Woude het woord voert in de Kamer, is het tijd om op te letten. Het VVD-Kamerlid, dat deze kabinetsperiode debuteerde, stelt eigenlijk nooit teleur. Ze is zeer gefocust op de inhoud en heeft een grondige dossierkennis. Daarnaast wordt Van der Woude niet graag verkeerd begrepen, waarom ze de zaken graag nogmaals uitlegt. 

Van der Woude kan kritisch zijn. Zo uit de voormalig AIVD-medewerker vaak haar bezorgdheid over universiteitsbestuurders die volgens haar te laks omgaan met kennisveiligheid. Ze schuwt ook niet om kritiek te leveren op minister Dijkgraaf, die naar haar smaak te veel tijd nam voor beslissingen. Ondanks ideologische tegenstand in haar vakgebied, met name op het gebied van Erkennen en Waarderen, blijft ze onvermoeibaar haar standpunten verdedigen. 

Hoewel nog geen officiële aankondiging is gedaan, zal het de Onderwijscommissie van de Tweede Kamer goed doen als Van der Woude na de verkiezingen terugkeert. Ook vanuit VVD-standpunt is haar werk nog niet klaar: de reeds lang gewenste herverdeling van middelen binnen het hoger onderwijs, met meer geld voor bèta- en technische studies en minder geld voor alfa en gamma-studies, is nog altijd niet bereikt. 

Robin Pocornie 

Niet alleen het onderwijs, ook de toetsing moest tijdens de coronacrisis ineens digitaal plaatsvinden. Dat wekte onvrede. Zo voelden veel studenten zich in privésfeer bekeken door de proctoring (anti-fraude) software die hoger-onderwijsinstellingen gebruikten bij het toetsen op afstand. 

Studenten met een donkere huidskleur ervoeren nog meer problemen. Zo werd VU-student Robin Pocornie zelfs middenin een tentamen uitgelogd door proctoring-programma Proctorio omdat haar gezicht niet als zodanig werd herkend. Zij zag zich genoopt om tentamens te maken met een lamp op zichzelf gezicht.  

Nadat ze binnen haar instelling van de ombudsman naar een diversiteitsmedewerker en weer terug werd gestuurd, stapte Pocornie naar het College voor de Rechten van de Mens. Hoewel uit wetenschappelijk onderzoek was gebleken dat proctoring-software vaak minder goed werkt bij mensen met een donkere huidskleur, gebruikte de universiteit zulke software zonder te controleren of die niet discrimineerde op basis van huidskleur, stelde ze. Het College stelde haar in het gelijk.  

Anton Pijpers 

In opgerolde hemdsmouwen zat hij daar, bereid tot dialoog. Geen ordetroepen, geen gedwongen ontruimingen, geen collegevoorzitter die zelfs fysiek in conflict kwam met de eigen studenten. In plaats daarvan overheersten beminnelijkheid en goede gesprekken tijdens de bezetting van een universiteitsgebouw in Utrecht.

Een week lang hielden medewerkers en studenten een universiteitsgebouw bezet om aandacht te vragen voor de invloed van de fossiele industrie binnen de universiteit. Ze eisten een eind aan die invloed. Met een kop koffie in de hand gingen Pijpers en zijn medebestuurders het gesprek aan. De bezetting eindigde daardoor vreedzaam, in tegenstelling tot bezettingen bij andere universiteiten.  

ScienceGuide is ter ore gekomen dat er komend najaar wederom bezettingsacties gepland zijn. Mocht dit inderdaad het geval zijn, dan kan Anton Pijpers dienen als een voorbeeld voor veel universiteitsbestuurders. 

Yarin Eski 

Dr. Yarin Eski (VU) doet onderzoek naar bestuur en veiligheid. In het dossier kennisveiligheid heeft hij onder meer gewaarschuwd voor informatieoorlog tussen staten en discriminerende technologie. Hier verwacht hij van wetenschappers een actievere bijdrage aan maatschappelijke kennis en debat. Daarnaast is hij een kritisch volger gebleken van het Erkennen en Waarderenprogramma.

Met een criminologische blik op de academicus waakt hij voor de werkdruk die collega’s elkaar opleggen, juist als zij vol goede bedoelingen door steeds meer hoepels moeten springen. Hij roept academici met meer bestaanszekerheid, onder wie zichzelf, op om pal te staan voor hen onderaan de ladders. Tot slot laat hij zich zeer genuanceerd uit over het onderwerp inclusie en diversiteit. Met filosofisch vernuft hoedt hij voor ‘woke’ of anti-‘woke’ denken door ongelijkheid te bekritiseren maar te passen voor symboolpolitiek. In de volle breedte is Eski een verdienstelijk academicus. 

Charisma Hehakaya 

Charisma Hehakaya is onderzoeker aan het UMC Utrecht. Haar interesse heeft de duurzaamheid en toekomstbestendigheid van de zorg, met name inzake de voor- en nadelen van technologie. Hierbij heeft zij aandacht voor input van patiënten en maatschappelijke waarde. Als lid van Young Science in Transition maakt zij zich sterk voor een onverwaterde invoering van het idee achter Erkennen en Waarderen, waaronder Open Science en Team Science.

Daarnaast is zij de oprichter van het Eerste Generatie Fonds voor studenten wier ouders niet gestudeerd hebben. Wegwijs worden in studeren is soms moeilijker voor deze groep, waartoe zowel minderheden als mensen met migratieachtergrond vaker behoren. Met de tegenhanger University Pioneers stichtte zij tevens een gemeenschap voor de nieuwe student. Niet voor niets kreeg Hehakaya dit jaar de Diversity & Inclusion Award van de UU. De vermenging van haar werkveld met haar maatschappelijke inzet maken haar zo tot een toptalent met een charismatische leiderschapstijl. 


«
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
ScienceGuide is bij wet verplicht je toestemming te vragen voor het gebruik van cookies.
Lees hier over ons cookiebeleid en klik op OK om akkoord te gaan
OK