Vurige debatten in Nederland maken Vlaanderen kopschuw voor verengelsing 

Nieuws | de redactie
1 december 2023 | Internationalisering is een van de sleutels tot innovatie, welzijn en welvaart in Vlaanderen. Dat zeggen Vlaamse universiteiten en het bedrijfsleven tegen het Vlaamse parlement. Het parlement ziet echter dat de vurige debatten in de Nederlandse Tweede Kamer worden gevoerd omdat de slinger daar te ver is doorgeslagen. Terugkeren is moeilijk, luidt de waarschuwing.

Vlaamse kennisinstellingen en universiteiten vroegen tijdens een hoorzitting in het Vlaamse parlement aan zowel de Vlaamse, de federale Belgische en Europese overheden om meer beleidscoördinatie en coherentie van het internationaliseringsbeleid.  

Vlaanderen eerst beschermen tegen verfransing en nu tegen verengelsing 

Zo is de huidige taalwetgeving in het Vlaamse hoger onderwijs een remmende factor voor de ‘war on talent’. Zowel werkgevers als universiteiten zijn op zoek naar buitenlandse hooggeschoolde werknemers, maar de huidige verplichtingen zijn zeer streng, zeiden de universiteiten en bedrijven tijdens de een hoorzitting. De taalwetgeving is in de jaren ‘60 en ‘70 ontworpen om Vlaanderen te beschermen tegen verfransing en daarna, naar Nederlands model, tegen verengelsing.  

Bij inschrijving ga je akkoord met onze privacy-voorwaarden. Deze voorwaarden zijn hier te lezen.

In het Vlaamse hoger onderwijs is de verengelsing evenwel minder verregaand dan in Nederland. Minder dan een op de tien bacheloropleidingen is anderstalig. In Nederland is daarentegen bijna vijftig procent Engelstalig. Twee op de drie masteropleidingen in Vlaanderen zijn Nederlandstalig; in Nederland is dat slechts vijftien procent. De Vlaamse universiteiten onderschrijven overigens het belang van het Nederlands en pleiten alleen voor een lichte versoepeling. Zo stelt de rector van de KU Leuven een stapsgewijze verhoging van het Engelstalig aanbod met drie procent tot 2040 voor, wat zeker niet de sluizen voor verengelsing openzet. 

De Vlaamse universiteiten zitten in de wereldtop 

De Vlaamse universiteiten zijn Nederlandstalig en zullen dat altijd blijven, zei Jan Danckaert, voorzitter van de Vlaamse Interuniversitaire Raad en rector van de Vrije Universiteit Brussel. Om de cultuur, de taal en de kennis een plaats te geven op het internationale forum, moeten de universiteiten kunnen interageren met alle partners op hetzelfde niveau. De Vlaamse universiteiten zitten in de wereldtop, maar kunnen dat alleen volhouden als ze op een goede manier kunnen samenwerken met internationale partners, hielde Danckaert de parlementariërs voor.  

Daarnaast vinden de universiteiten dat Vlaamse studenten alle kansen moeten krijgen om mobiel te zijn in een internationale wetenschappelijke omgeving. Zo komen ze in contact met de lokale wetenschappelijke gemeenschap en dragen ze tegelijkertijd uit waar Vlaanderen voor staat. “Dat vergt wederkerigheid en dus ook hier een anderstalig aanbod”, aldus Danckaert. “Een opleiding die alleen in het Nederlands wordt gedoceerd, staat niet open voor internationale studenten.” 

De universiteiten verkeren nu in een spagaat 

De allianties van Europese Universiteiten waarvan ook Vlaamse universiteiten deel uitmaken, samen met ongeveer vijfhonderd van de vele duizenden Europese universiteiten, toont aan dat Vlaanderen internationaal competitief is. De universiteiten verkeren nu echter in een spagaat, schetsten hun vertegenwoordigers. De Vlaamse overheid verwacht dat ze internationaal excelleren, wat ze ook doen, maar ze worden ondertussen verplicht om de overgrote meerderheid van hun opleidingen in het Nederlands aan te bieden. 

Kennismigratie gaat ook over toptalent in de vorm van professoren, onderzoekers en docenten. Daarbij maakt Peter Lievens, de vice-rector van de KU Leuven, een onderscheid tussen de onderwijstaak en de onderzoekstaak. “Het spreekt voor zich dat wie doceert, in het Nederlands of in het Engels, op een zeer hoog niveau de taal moet beheersen. Vlaanderen mag daarin gerust strenger zijn dan andere landen. Wat moeilijker ligt, is dat wie een vaste benoeming als professor ambieert, Nederlands op het zeer hoge B2-niveau moet kunnen. Het gros van de buitenlandse wetenschappers met een vaste benoeming elders haakt af door de voorwaarde dat de benoeming pas na drie jaar kan, en dan nog maar alleen als ze dat taalcertificaat behaald hebben.”  

België behoort tot de top dankzij internationalisering 

Hans Maertens, bestuurder van Voka, de Vlaamse equivalent van VNO-NCW, stelde dat België qua investeringen in onderzoek en onderwijs op de eerste plaats staat in de Eurostatstatistiek. Met investeringen ter waarde van 3,43 procent van het bbp staat België net boven Zwitserland (3,4 procent) en Oostenrijk (3,26 procent). Dat is het resultaat van vele inspanningen en investeringen door bedrijven, kennisinstellingen, universiteiten en hogescholen en de Vlaamse en federale overheid. Die toppositie is echter ook bereikt dankzij de internationalisering bij universiteiten en bedrijven, benadrukte Maertens.  

Om die topplaats te behouden, is het nodig de eigen jongeren zoveel mogelijk naar hoogtechnologische opleidingen te begeleiden, aldus de Voka-man. Kennismigratie zal echter nodig blijven, net als het aantrekken van buitenlandse studenten –  in de hoop dat zij hier hun carrière uitbouwen. 

Vurige debatten in de Tweede Kamer 

Björn Rzoska, Vlaams parlementslid voor de Groenen, heeft in de tijd dat hij lesgaf bij de Universiteit Antwerpen aan den lijve ondervonden dat het niet evident is om complexe problemen aan te snijden in een taal die niet de moedertaal is, vertelde hij. Rzoska merkte ook dat de taal in de wandelgangen van de universiteiten het Engels is, wat wijst op talrijke Engelstalige studenten en docenten. Dat er onderwijs kan worden gevolgd in het Nederlands, ook hoger en universitair onderwijs, acht hij één van de grote sociale verwezenlijkingen van de Vlaamse beweging. “In de Nederlandse Tweede Kamer worden vurige debatten gevoerd omdat de slinger daar te ver is doorgeslagen. Terugkeren is moeilijk”, voegde hij daaraan toe.  

Rzoska zei het jammer te vinden als Nederlandstalige studenten grote delen van hun opleiding in het Engels moeten volgen. Nu al zijn er opleidingen waar Nederlandstalige docenten in het Engels lesgeven voor een groep van grotendeels Nederlandstalige studenten, benadrukte hij. 

Ilse Malfroot, parlementslid voor het Vlaams Belang, sloot zich aan bij het pleidooi voor het behoud van het Nederlands. De verengelsing kan ook de keuzes van Nederlandstalige studenten beïnvloeden en met name minder talige leerlingen afschrikken om Engelstalige STEM-opleidingen te volgen, betoogde zij. De universitaire opleidingen moeten volgens Malfroot vooral dienen om de Vlaamse studenten op te leiden. Buitenlanders zijn welkom als ze een bijdrage leveren aan het academische onderzoek en onderwijs, maar de universiteiten mogen geen rekruteringbureaus voor buitenlandse studenten worden. 

De verworvenheden van de Vlaamse beweging 

VUB-rector Danckaert bevestigde dat er niet gepleit wordt om het Nederlands te vervangen door het Engels. “De verworvenheden van de Vlaamse beweging, namelijk hoger onderwijs in het Nederlands, is ook de verworvenheid van de universiteiten. De VUB zou niet bestaan hebben zonder de Vlaamse beweging.” 

De universiteiten willen echter wel in dialoog gaan met overheid en bedrijven om op basis van de arbeidsmarktkrapte richtingen te kiezen om internationale talenten in België op te leiden. Velen die in Vlaanderen worden opgeleid, blijven er werken, aldus Danckaert.  

Rector van de KU Leuven absolute tegenstander van verengelsing 

In Nederland mag straks, als het aan minister Dijkgraaf, slechts een derde van het onderwijs in een bacheloropleiding Engelstalig zijn. In Vlaanderen ligt die grens nu op 33 van de 180 studiepunten, oftewel 18,3 procent. Dat geldt ook voor de opleidingen waar de lingua franca Frans, Spaans, Duits of Engels is. De Vlaamse discussie gaat dus niet alleen over Engelstalige maar over alle anderstalige opleidingen.  

De Nederlandse minister van Onderwijs, Robert Dijkgraaf, heeft geen probleem met volledig Engelstalig onderwijs in alle masteropleidingen. Sommige Nederlandse universiteiten doen dat al, maar gelukkig niet allemaal, zei Peter Lievense, de vice-rector van de KU Leuven. Net als zijn rector Luc Sels is hij een absolute tegenstander van de verengelsing van het hoger onderwijs. 

Lievens wees er bovendien op dat er in Nederland geen enkele wettelijke vereiste is voor de beheersing van het Nederlands om benoemd te worden als professor. “Wanneer ze enkele jaren in dienst zijn, spreken die professoren uiteraard vlot Nederlands”, zo stelde Lievens. Cijfers over de hoeveelheid buitenlandse wetenschappers die afhaakt wegens taalvereisten zijn er echter niet. In België melden veel buitenlandse kandidaten zich niet eens voor een vacature omdat de taalvereisten in de vacature staan en gecontroleerd worden door de regering. Ze kiezen dan liever voor Nederland of Duitsland, waar die beperking niet geldt, aldus Lievense.  


«
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
ScienceGuide is bij wet verplicht je toestemming te vragen voor het gebruik van cookies.
Lees hier over ons cookiebeleid en klik op OK om akkoord te gaan
OK