Gunnen onderhandelende partijen voor nieuw kabinet Dijkgraaf zijn erfenis? 

Nieuws | door Frans van Heest
15 januari 2024 | Minister Dijkgraaf verzoekt Kamerleden vriendelijk om een wet voor het afschaffen van de kwaliteitsbekostiging niet controversieel te verklaren. De partijen die nu onderhandelen over een nieuw kabinet zijn echter van plan dit wel te doen. Volgens Dijkgraaf zal dat hogescholen en studenten geld gaan kosten.

Vlak voor het kerstreces werd tijdens een procedurevergadering duidelijk dat de vier onderhandelende partijen van plan zijn een wet voor het intrekken van kwaliteitsbekostiging controversieel te verklaren. Deze wet beoogt een einde te maken aan de door vorige kabinetten geïnitieerde kwaliteitsbekostiging in het hoger onderwijs. Dit systeem was bedoeld om de opbrengsten van het leenstelsel te verdelen, waarbij studenten inspraak zouden hebben op de kwaliteitsgelden. Dat geld kwam beschikbaar doordat de basisbeurs werd afgeschaft.  

Bij de onderhandelingen van het laatste kabinet-Rutte heeft D66 bepleit dat dit geld, ondanks de herinvoering van de basisbeurs, beschikbaar zou blijven voor het hoger onderwijs. De circa 625 miljoen euro zou echter niet meer worden verdeeld via aparte afspraken, waarop de NVAO controle voerde, maar worden toegevoegd worden aan de lumpsum. 

Ik maak mij zorgen over de gevolgen 

Dit plan vereist echter een wetswijziging, en wel voor 1 juli 2024, want lukt dit niet, dan schrijft de wet een nieuwe ronde van kwaliteitsafspraken voor. Universiteiten en hogescholen moeten dan opnieuw plannen maken en deze door de NVAO laten beoordelen. De minister, die rust, ruimte en minder regeldruk in het hoger onderwijs nastreeft, wil daarom een einde maken aan deze kwaliteitsafspraken.  

Word abonnee!

Alleen met uw bijdrage kan ScienceGuide bestaan. Word abonnee voor slechts €85 per jaar (incl. 9% BTW), ontvang 50 keer per jaar de nieuwsbrief en draag bij aan een onafhankelijk platform voor het hoger onderwijs.

In een brief aan de Kamer verzoekt Dijkgraaf om het wetsvoorstel niet controversieel te verklaren. “Ik maak mij zorgen over de gevolgen, vooral voor de hbo- en wo-instellingen in krimpregio’s en de 100 miljoen die niet bij leenstelselstudenten terechtkomt”, schrijft hij.De onderhandelende partijen PVV, VVD, NSV en BBB zijn echter wel van plan het wetsvoorstel controversieel te verklaren – dit tot grote frustratie bij D66-Kamerlid Jan Paternotte. Hij waarschuwt dat dit vooral voor hogescholen in de regio problematisch is. Hun voortbestaan komt volgens hem onder druk te staan omdat ze nu langer moeten wachten op extra geld.  

Laat dit aan een nieuwe coalitie 

De VVD wil een nieuwe coalitie de ruimte laten om zelf te bepalen wat er moet gebeuren met de kwaliteitsbekostiging. Dit zei VVD-woordvoerder Claire Martens in reactie op een woedende Paternotte. In de vorige Kamerperiode bekritiseerde de VVD de minister al voor het te snel afschaffen van de kwaliteitsafspraken. Samen met de Raad van State benadrukte de VVD dat deze afspraken nog niet voldoende zijn geëvalueerd. Desondanks heeft de minister besloten om te stoppen met de kwaliteitsafspraken.  

De VVD is daarnaast altijd voorstander geweest van een vorm van prestatiebekostiging in het hoger onderwijs. Zo moet worden voorkomen dat universiteiten en hogescholen te veel op elkaar gaan lijken: met prestatiebekostiging kan het ministerie van OCW sturen op de profilering van instellingen, zoals de Commissie Veerman al in 2010 voorstelde. Deelname aan een nieuw kabinet zou de VVD de gelegenheid bieden om die langgekoesterde droom in vervulling te brengen. 

Pechgeneratie ook de pineut 

Uitstel van afschaffing van de kwaliteitsafspraken zal niet alleen hogescholen en universiteiten raken, maar ook de zogenoemde ‘pechgeneratie’, waarschuwt de minister. Zij zouden vanaf 2025 een tegemoetkoming ontvangen voor de schade die ze hebben geleden door het leenstelsel dat werd ingevoerd door de VVD, D66, GroenLinks en de PvdA. Deze tegemoetkoming, een totaalbedrag van 1400 euro per student, zou vanaf 2025 geïndexeerd worden om mee te groeien met de inflatie. Als de afschaffing van de kwaliteitsafspraken echter niet voor 1 juli door beide Kamers is behandeld, kan deze gedeeltelijke schadeloosstelling voor de pechgeneratie niet meegroeien met de inflatie. In dat geval zou er een reparatiewet nodig zijn die ook moet regelen dat het maandelijkse bedrag van €29,95, dat als herstelbetaling aan de ‘pechgeneratie’ wordt gegeven, wordt gecorrigeerd voor inflatie. 

Zonder het afschaffen van de kwaliteitsafspraken kan de indexering van het compensatiebedrag voor de pechgeneratie pas vanaf 2026 plaatsvinden, schrijft de minister. De gemiste indexering wordt geschat op zo’n dertien procent. Dit betekent dat afgestudeerde pechstudenten in totaal een extra compensatie van 190 euro mislopen. 

Het is zo afgesproken 

Koepelorganisaties en studentenbonden laten nu ook van zich horen met een gezamenlijke verklaring. Zij hopen de discussie te beïnvloeden met een appèl op het rurale karakter van partijen zoals de BBB en NSC. “Over deze gelden zijn al in 2022 afspraken gemaakt met de minister van OCW in het Bestuursakkoord Hoger Onderwijs en Wetenschap”, benadrukken bonden en koepels. “Door de wetswijziging worden de kwaliteitsgelden onderdeel van de vaste voet die hogescholen en universiteiten ontvangen. Dat levert onderwijsinstellingen continuïteit op, waardoor de investeringen in kwaliteit op niveau kunnen blijven. Helderheid daarover is extra van belang in regio’s waar sprake is van demografische krimp. Van de kwaliteitsgelden profiteren hoe dan ook alle regio’s, het mkb en werkgevers.” 

Ook D66’er Paternotte blijft de druk opvoeren. “Omdat PVV, VVD, NSC en BBB met elkaar onderhandelen over de grondwet, gooien zij voor het gemak dit onderwijsvoorstel maar in de ijskast”, laat hij optekenen. “Gevolg: niet alleen scholen in krimpregio’s dreigen hierdoor om te vallen, ook leenstelstudenten zien zo’n 200 euro voor hun neus in rook opgaan. Ik kan daar echt niet bij en snap dat studenten hier moedeloos van worden. De afgelopen jaren is hard geknokt voor meer geld voor leerlingen, studenten en leraren. Wat nu dreigt is afbraak. Daarom mijn oproep aan de formerende partijen: laat scholen en studenten niet het kind van de rekening zijn.” 

Renteverlaging daar is de pechgeneratie meer mee geholpen 

Als PVV, NSC, VVD en BBB instemmen met spoedige behandeling van dit wetsvoorstel, hebben ze echter minder financiële ruimte om beleidswijzigingen door te voeren. Zo wil NSC de rente op studieschulden voor de pechgeneratie verlagen. Door in te stemmen met deze indexering, zouden ze de eerste 100 miljoen euro missen om dit te realiseren. Overigens zou een renteverlaging voor de pechgeneratie, met vaak hoge schulden, veel voordeliger zijn dan een compensatie van 190 euro door Dijkgraaf. 

Mocht de Kamer morgen besluiten de wet voor het afschaffen van de kwaliteitsafspraken toch met spoed te behandelen, dan legt dit een financiële last op de toekomstige uitgaven aan hoger onderwijs. OCW gaat dan een juridische verplichting aan om dit bedrag toe te voegen aan de lumpsum van hogescholen en universiteiten. Die krijgen dan echter wel de beloofde rust en ruimte.  

Dinsdag zal tijdens de stemmingen in de Tweede Kamer duidelijk worden of de partijen van gedachten zijn veranderd en Dijkgraaf en D66 hun politieke erfenis gunnen. 


«
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
ScienceGuide is bij wet verplicht je toestemming te vragen voor het gebruik van cookies.
Lees hier over ons cookiebeleid en klik op OK om akkoord te gaan
OK