‘Een jaar pionieren: Cultuureducatie als motor voor ontwikkeling in mbo’

In Theater de Meervaart vond op 2 december de allereerste landelijke Cultuureducatie Conferentie mbo plaats. Het ROC van Amsterdam – Flevoland (ROCvAF) presenteerde daar samen met LKCA, Plein C, MOCCA en het ministerie van OCW de resultaten van een jaar pionieren. De conferentie liet zien dat cultuureducatie geen uitzondering meer is, maar een beweging die zich door het hele mbo aan het verspreiden is. 

De conferentie werd geopend door studenten van PACT+ Dans, waarna Bijar Altalabani en Gaby Allard namens de Raad van Bestuur het belang van kunst en cultuur scherp neerzetten. “Kunst en cultuur laten je voelen en ervaren, ze maken je bevlogen. Ik gun het alle mbo-studenten om door een andere bril te kijken”, zei Gaby Allard. Kunst en cultuur horen volwaardig in het beroepsonderwijs, betoogde ze. 

Keynote-spreker Gert Biesta voegde daar een belangrijk inzicht aan toe. “Kunst voedt en vertraagt, toont en bevraagt, en maakt het mogelijk op een volwassen manier in de wereld te willen zijn. Daarom mag cultuureducatie nooit worden gezien als extraatje. Het is een noodzakelijke laag in het onderwijs, een manier van kijken, maken, leren en mens-worden.” 

Tegen die achtergrond laten we hier zien wat het afgelopen jaar binnen ROCvAF is opgebouwd, wat het heeft opgeleverd en wat het ons leert voor de toekomst. 

Practoraat Art & Mind: kunst, mentaal welzijn en onderzoekskracht 

Cultuureducatie ontwikkelde zich binnen het ROCvAF in 2024–2025 van een aanjagende pilotfase naar een mbo-brede agenda. Het was een jaar van bouwen: aan infrastructuur, aan onderwijs, aan onderzoek, en vooral aan een cultuur waarin studenten steeds vaker centraal staan als maker, deelnemer en onderzoeker. 

Op 1 augustus 2025 startte officieel het Practoraat Art & Mind binnen het ROCvAF. Art & Mind onderzoekt hoe kunst en cultuur kunnen bijdragen aan het mentaal welzijn van studenten en wat er gebeurt wanneer mbo-studenten met hun eigen ervaringen en perspectieven deelnemen aan praktijkgericht onderzoek. 

In 2025 startten twee onderzoeksprojecten: 

• Aanpakkers in de Cultuur, in samenwerking met het H’ART Museum Amsterdam, waarin studenten onder leiding van Kendra van Nes onderzoeken waarom mbo’ers minder zichtbaar zijn in musea als bezoekers en medewerkers. 
• Specialisatie Kunst & Zorg, mogelijk gemaakt door een subsidie van de gemeente Amsterdam. Hierin onderzoeken studenten Artiest samen met studenten Zorg & Welzijn onder leiding van Lisa van der Wardt hoe kunstzinnige interventies een bijdrage kunnen leveren aan het mentaal welzijn van cliënten en medewerkers in de zorg- en welzijnssector. Deze interventies worden uitgevoerd en getest op locaties van Cordaan.  

Studenten die deelnemen aan het practoraat worden opgeleid binnen het keuzedeel Praktijkonderzoek basis en werken als assistentonderzoekers naast hun docentonderzoeker. Het versterkt hun betrokkenheid, hun beroepsoriëntatie en (minstens zo belangrijk) hun zelfvertrouwen: zij ervaren dat hun perspectief ertoe doet, dat instellingen naar hen luisteren en dat hun bijdrage betekenisvol is. 

Cultuurmodules

Parallel aan het practoraat ontwikkelde het ROCvAF tien nieuwe cultuurmodules voor het mbo, mogelijk gemaakt door de OCW-subsidie Op weg naar een cultuurbreed programma. Deze modules zijn ontwikkeld door het ROCvAF Creative Office onder leiding van Anne Lemmens, in samenwerking met CASE Centre for Arts & Sciences Education. 

De modules verbinden kunst en creativiteit aan mbo-vakgebieden en maatschappelijke thema’s. Ze zijn kort-cyclisch (2–4 uur) en praktisch toepasbaar, en worden vanaf januari 2026 op verschillende colleges geïmplementeerd. 

De cultuurmodules vormen daarmee een nieuwe laag binnen het ROCvAF: laagdrempelige, krachtige micro-leerervaringen die zowel beroepsvorming als persoonlijke ontwikkeling versterken. 

Keuzedeel Creativiteit in de beroepspraktijk 

Daarnaast is in 2025 door Benedicte Taks en Nicole Carbijn het nieuwe keuzedeel Creativiteit in de Beroepspraktijk ontwikkeld. Dit is een breed keuzedeel en vormt een inhoudelijke doorontwikkeling van het creativiteitsdenken dat in alle sectoren van waarde blijkt te zijn.  

Het keuzedeel stimuleert studenten om creatief te denken, anders te kijken, alternatieven te verbeelden en problemen vanuit meerdere perspectieven te benaderen. Dit zijn vaardigheden die steeds vaker worden gevraagd in een snel veranderende beroepspraktijk. 

Culturele Introweek MBO 

In september 2025 vond de tweede editie van de Culturele INTROWEEK MBO plaats, waarin mbo-studenten kennis maakten met elkaar, de stad en het culturele aanbod van Amsterdam.   
De derde editie vindt plaats van 31 augustus t/m 4 september 2026, en krijgt opnieuw een vorm waarin kunst, burgerschap, LOB en sociale veiligheid vanzelfsprekend met elkaar verweven zijn. 

MBO Cultuurkaart: nieuwe infrastructuur voor heel Nederland 

Een belangrijke motor achter de versnelling van cultuureducatie was de CJP MBO Cultuurkaart. Deze kaart maakt het mogelijk dat elke mbo-instelling in Nederland studenten een jaarlijks cultuurbudget biedt voor culturele activiteiten. 

Het systeem werkt eenvoudig: 

• De school investeert per student een vastgesteld bedrag. 
• OCW vult dit automatisch aan met een landelijke bijdrage. 
• Het budget wordt zichtbaar in het digitale CJP-scholenportaal. 
• Docenten en cultuurcoördinatoren boeken daar rechtstreeks culturele activiteiten voor hun studenten. 

De kaart is bedoeld voor groepsactiviteiten, maar studenten kunnen daarnaast zelf een gratis persoonlijk CJP-lidmaatschap activeren. 

Wat zijn de resultaten en opbrengsten? 

Zo bracht 2025 niet alleen nieuwe projecten, maar ook een voelbare verschuiving in cultuur, houding en perspectief binnen de organisatie van ROCvAF. Studenten zijn actief ingezet als betekenisgevers en onderzoekers. Door het practoraat, de modules, het keuzedeel en de culturele introweek kregen studenten meer ruimte om te maken, te verbeelden en onderzoekend te leren. Ze ontdekten dat cultuureducatie geen luxe is, maar een manier om hun vak beter te begrijpen, hun identiteit te vormen en hun plek in de samenleving te vinden. 

Het docentschap is versterkt door cultuurcoördinatoren (CuCo’s). Elke college heeft inmiddels een cultuurcoördinator die cultuureducatie coördineert, organiseert en de verbinding maakt tussen het college en het culturele aanbod van de stad. CuCo’s ondersteunen teams, boeken activiteiten via het CJP-portaal, delen expertise, verbinden externe partners en zijn de spil van het cultuurprogramma.  

Het ROCvAF ontwikkelde zich tot een instelling die actief kennis opdoet en deelt. Het practoraat werkt samen met musea, zorginstellingen, hogescholen en landelijke netwerken. Onderzoekstrajecten worden zichtbaar via conferenties, publicaties en themabijeenkomsten. Onze studenten maken daarbij deel uit van het regionale culturele netwerk – niet alleen als bezoekers, maar als betrokken makers en onderzoekers. 

Wat zijn de belangrijkste lessen? 

Cultuureducatie is haalbaar als het structureel georganiseerd wordt, verantwoordelijkheid wordt gedeeld, en studenten niet worden gezien als doelgroep maar als partners. Het afgelopen jaar liet zien hoe krachtig het mbo is wanneer kunst en cultuur een integrale plek krijgen. Het mbo heeft een unieke waarde in het culturele en maatschappelijke landschap. 

In de komende jaren bouwen we door aan de fundamenten die nu zijn gelegd. Het practoraat wordt verder uitgebreid zodat onderzoekers uit alle twaalf colleges kunnen aansluiten. De cultuurmodules worden vanaf januari breed uitgevoerd, en de derde Culturele Introweek MBO komt eraan. 

Betekenisvol mbo-onderwijs vanuit een creatief perspectief 

Gert Biesta zei in zijn keynote op de Cultuur Conferentie MBO: “we denken vaak dat hoger beter is. Maar wie werkelijk kijkt ziet dat het onderwijsstelsel niet draait om hoog of laag, maar om menswording. Jongeren kunnen de complexiteit van het leven aan, met hoofd, hart en handen. Het mbo is precies de plek waar al die lagen samenkomen.”   

Het mbo is een plek waar betekenis ontstaat, waar jonge mensen leren omgaan met de vragen van het leven, en waar kunst en cultuur hen helpen te zien wie zij zijn en hoe zij in de wereld willen staan. Dat is waarom kunst- en cultuureducatie zo belangrijk zijn in het mbo: ze ervaren dat een ander perspectief, of simpelweg anders kijken, een wereld van verschil kan maken. 

Marga Douma-Alta is practor bij Practoraat Art & Mind van het ROC van Amsterdam – Flevoland.

Jillis Slingerland is projectleider Cultuureducatie MBO bij het ROC van Amsterdam – Flevoland.