Open access

De aanhoudende strijd voor toegankelijkheid

Wie zouden er eigenlijk moeten opdraaien voor de kosten van publiceren? Deze vraag houdt de kennissector al enige jaren bezig en Nederland speelt binnen de mondiale discussie een belangrijke rol. Zo was het de VSNU die als eerste serieuze onderhandelingen inging met de grote uitgevers als Springer/Nature en Elsevier, en daar ook resultaat boekte. Momenteel herzien instellingen over de hele wereld hun contracten met de uitgevers en met de toenemende transparantie over prijzen en afspraken leidt dit tot interessante ontwikkelingen.
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Zijn nieuwe contracten ook beter?

Op de valreep van 2015 kwamen de VSNU en de uitgevers tot een overeenkomst. Er zou een stap gezet worden richting meer open access publicaties. Wat er precies in de contracten bleef lange tijd onduidelijk. De grootste spelers, Elsevier en Springer, lieten in het contract opnemen dat de afspraken niet openbaar gemaakt mochten worden. Onafhankelijk van elkaar deden bibliothecaris Leo Waaijers en student Amos Keestra een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur om deze alsnog openbaar te krijgen. Hoe dat verliep leest u hieronder.

Openbaarheid van OA contracten

Wat is open access eigenlijk?

Verschillende opties en verschillende meningen. Dat kenmerkt de discussie over wat nu werkelijk open access is. De overheid, NWO en de VSNU streven allen naar open access maar de voorwaarden daarvoor zijn onderdeel van discussie. In een korte gedachtenwisseling bespreken Barend van der Meulen (Rathenau), Jeroen Sondervan (UU) en Jeroen wat volgens hen kwalificeert als open access. Waar de een geen enkele barrière duldt is de ander toeschietelijker als het gaat om het categoriseren als open access.

Honderd procent Open Access duurt nog wel even

“Wie per se wil laten zien dat Nederland het best goed doet, kan het percentage Open Access artikelen nu al richting de 100% redeneren.” Barend van der Meulen van...

Hoofd onderzoek bij het Rathenau Insituut :  Barend van der Meulen

Veel meer open access in Nederland

Welk deel van de Nederlandse publicaties is nu open access? Volgens Jeroen Bosman en Jeroen Sondervan (UU) is de schatting van het Rathenau onjuist. Het is geen 12% maar...

Open access adviseur (Universiteit Utrecht) :  Jeroen Sondervan

Internationale groei open access

Het aandeel open access publicaties blijft groeien en deze groei is voornamelijk te danken aan de gold en green publicaties. Dit blijkt uit voorpublicatie internationaal onderzoek in het tijdschrift...

Hoofdredacteur :  Sicco de Knecht

Wat kost een publicatie?

In 2015 kwamen de Nederlandse universiteiten tot een overeenkomst met de uitgevers. De gouden route moest tot meer open access publicaties leiden. Maar wat kost een OA publicatie nu...

Oprichter QOAM :  Leo Waaijers

Een korte geschiedenis

De Nederlandse afspraken tussen de universiteiten en uitgevers kwamen er niet zonder slag of stoot. De VSNU bracht een coalitie op de been onder leiding van Gerard Meijer die namens de Nederlandse universiteiten onderhandelde met de uitgevers. Ook de Nederlandse overheid liet meermaals van zich horen en zette open science Naast de vraag hoe toegankelijk wetenschappelijke publicaties moeten zijn richt de open science beweging zich op totale transparantie en toegankelijkheid. uiteindelijk zelfs op de agenda van het Nederlandse voorzitterschap van de EU in 2016. Alhoewel de route richting open access een hobbelige was, en er zelfs met een boycot gedreigd werd, kwamen de instellingen en de uitgevers uiteindelijk toch tot een vergelijk.

Voorspoed en tegenslag in open access

Nieuwe ronde onderhandelingen

In 2018 zal er onderhandeld moeten worden over een nieuwe ronde contracten. De hoofdvraag daarbij zal zijn of de instellingen en uitgevers wederzijds tevreden zijn met de deals. Ondertussen wordt ook in andere landen onderhandeld over de vraag: wie zou er nu eigenlijk moeten betalen voor publiceren. In Duitsland lopen de spanningen hoog op en worden de dreigementen met een boycot van de grote uitgevers inmiddels kracht bijgezet.

Nieuwe ronde onderhandelingen