Een derde van het hbo al in portefeuille
Bijna op de dag 3 jaar na haar komst als
staatssecretaris nam zij de portefeuille van minister Plasterk
op zich, toen hij met de PvdA-bewindslieden vertrok vanwege
'Uruzgan'. Naast de onzichtbare Sharon Dijksma en de
columnistische Ronald Plasterk groeide Van Bijsterveldt in die
tijd uit tot de politica pur sang en de bestuurlijke
krachtfiguur in de Hoftoren. Haar tweet 'Plasterk is van
mij' toen zij diens portefeuille overnam, was
veelzeggend. (Volg Van Bijsterveldt op Twitter via
ScienceGuide of direct.)
Haar portefeuille met het mbo en de lerarenopleidingen gaf haar al
direct toegang tot forse elementen van het HO-beleid: de doorstroom
naar het hbo, studiesucces en rendementsvragen, de Pabo,
docentenopleidingen in het hbo en het wo in den brede. Graag
herinnerde zij ScienceGuide er met enige regelmaat aan,
dat zij daarmee ongeveer een derde van het hbo bestierde.
De universiteiten kregen met haar te maken, zodra zij nieuwe
ideeën als 'de academische Pabo' en de 'educatieve minoren' omarmde
en op gang hielp. Ook nam zij gretig de huldiging van Student
van 2009, Rabia Bouzian, over van de zieke minister. De
onderwijsloopbaan van de Rotterdamse peercoach was immers een
aspect van Van Bijsterveldts beleidsterrein: vmbo-mbo-hbo.
Vernuft
Faam en gewicht kreeg de OCW-bewindsvrouwe in het Haagse
al voor zij in de Hoftoren kwam werken. Ze volgde de in 2001
in een complotchaos verzonken Marnix van Rij op als
CDA-partijvoorzitter. Van Bijsterveldt was toen nog burgemeester
van Schipluiden, een groene gemeente aan de rand van Delft. Daarmee
had zij én Randstedelijke bestuurservaring én een uitstekend
netwerk in het nabije Den Haag gekregen. Ze was al opgevallen toen
ze de jongste wethouder van Nederland was op de zware portefeuille
sociale zaken.
Een speciaal plekje had in de jaren nadien het hbo al gekregen bij
de ooit als verpleegkundige opgeleide partijvoorzitter. Dat kwam
dankzij haar vice-voorzitter en steunpilaar, Jan Bart Mandos. Deze
was ook een oud-burgemeester en fungeerde in die jaren als de
collegevoorzitter van de Hogeschool Zeeland. Mandos bewonderde het
politieke vernuft van zijn chefin en tipte ScienceGuide
daarover al in 2003.
Dat talent bleek uit twee opmerkelijke daden en hun impact: de
selectie van de jonge HO- en SF-specialist in de Kamer, Camiel
Eurlings, als lijsttrekker voor Europa in 2004 en het met succes
blokkeren van de politieke lijn die Balkenende en Verhagen in
2006 na hun kabinet met de VVD als CDA-program wilden doordrukken.
De partijvoorzitter en haar aanhang in de top zetten in beide
situaties haar lijn door en dat bezorgde het CDA in beide gevallen
een cruciale overwinning bij de verkiezingen. Mandos heeft deze
victorie helaas niet meer mogen beleven. Hij overleed plotseling in
de zomer van 2006.
'Ze houdt stug vol'
Ook Ronald Plasterk deed al snel kond van de kracht van
zijn staatssecretaris. Hem viel op dat zij zo nodig persoonlijk de
premier belde, net zo lang tot ze haar zin kreeg, vertelde hij aan
Vrij Nederland. "De kracht van Marja is haar overtuiging.
Die houdt ze stug vol. Als er in het kabinet iets gebeurt waar ze
het echt niet mee eens is, belt ze Jan Peter en dan praat ze net zo
lang op hem in tot het anders gaat." Zelf deed Van Bijsterveldt
tegen VN bescheiden over haar invloed. "Nou, dat valt wel mee,
hoor. Elke bewindspersoon belt wel eens met Jan Peter. Maar ik vind
wél: je moet ergens voor staan."
Minder bekend is dat van Bijsterveldt ook een uitstekende band had
met PvdA-fractieleider Mariëtte Hamer. Deze was erg erkentelijk
voor de kordate manier waarop de staatssecretaris het veel
bekritiseerde plan van de 'gratis schoolboeken' langs alle klippen
loodste en doorduwde. Het was namelijk Hamer geweest die dit plan
als eerste had voorgelegd in de verkiezingsstrijd van 2006. Die
goede band mocht in de kabinetscrisis in het begin
van 2010 niet meer helpen. Sindsdien is Van Bijsterveldt
opvallend bitter over de PvdA, omdat deze coalitiepartner in haar
ogen het kabinet Balkenende-IV ten onrechte liet vallen en het
beeld van het beleid van deze regeringsploeg daardoor ernstig heeft
aangetast.
ELI overleven
Als minister zal zij voor een lastig loyaliteitsconflict kunnen
komen te staan. Als oud-partijvoorzitter zal zij van nature een
sterke neiging hebben de eensgezindheid en onderlinge steun van de
CDA-bewindslieden -zeker na de zware nederlaag op 9 juni en de
omstreden coalitievorming- voorop te zetten in haar beleid. Als
OCW-bewindsvrouw zal ze niettemin ook zich schrap moeten zetten
tegen aanslagen op haar beleid en ruimte voor het voeren van haar
beleid. En juist daar zal zij zeer subtiel en krachtig tegelijk
moeten opereren.
De minister van Financiën is altijd al een lastige 'vriend' voor
OCW -dus ook CDA-collega De Jager straks- en helemaal pikant
is de beleidsconcurrentie die het nieuwe ELI onder leiding van
vice-premier Verhagen voor OCW gaat opleveren. Hoe rekbaar zal het
elastiek van de partijloyaliteit zijn als ELI OCW als
kennisministerie overvleugelt? 'Hell hath no fury like a woman
scorned', schreef de Britse dichter William Congreve al
in 1697......
Voor het HO-beleid is de komst van deze pittige CDA'ster dan ook
erg interessant. Bij haar eerste optreden in haar nieuwe
rol onderstreepte zij, dat zij veel verwachtingen koestert van
het advies Veerman en hoopt daar veel ideeën uit te halen en
in gang te kunnen zetten. In de zomer liet zo ook blijken de
gedachte dat het rapport-Dijkgraaf over het KUO als
springplank voor de uitvoering van Veerman zou kunnen werken,
haar erg aansprak.
Tevens zal Van Bijsterveldt de succespunten uit haar
beleid onder Balkenende willen kunnen voortzetten onder Rutte:
de academische Pabo, de educatieve minoren, versterking van het
leraarschap, extra druk op de kwaliteit en de borging van de Pabo
en stimulansen voor de doorstroom mbo-hbo.
Inspirerend!
De toon op OCW zal zeker veranderen. De cultuursector zal
Plasterk ongetwijfeld missen, te meer nu het regeer/gedoogakkoord
juist op dit terrein met onberaden en onberedeneerde
bezuinigingen is gekomen. Marja van
Bijsterveldt zal niettemin graag prijzen helpen uitreiken
en dan warme woorden spreken, iets waar zij als CDA-voorzitter al
in uitblonk. 'Inspirerend!', is bij zulke gelegenheden haar vaste
toverwoord. Hopelijk wil men haar in die sector überhaupt nog
ontvangen.
Naar de HO-sector zal Van Bijsterveldt zich meer luisterend dan
opiniërend opstellen. Haar 'bedside manner', als voormalig
verpleegkundige en burgemeester, is meestal hartverwarmend en
opvallend zakelijk tegelijk. "Die combinatie van charme en
onverzettelijkheid, daar kunnen weinig mensen tegenop," zegt de
vroegere perschef van Ruud Lubbers bijvoorbeeld.