'Kwanta, kwinkslagen & kwakzalvers' is een bundeling columns
van de laatste jaren waarin Bais opvallende aspecten van de
wetenschap, onderwijs en politiek onder de loep neemt. Om maar
meteen een zorg weg te nemen, het is niet nodig om oude
natuurkundige leerboeken af te stoffen om het boek te
begrijpen.
Bais' scherpe, soms komische, bespiegelingen zijn bèta-analfabeet
proof. De meest complexe vraagstukken over ruimte, tijd en
materie weet Bais eenvoudig uit te leggen en zullen ook de leek
fascineren. Dat hij dat kan is een gave, dat het nodig is een
vloek.
Volledige mismatch
"Waarom roepen we om het hardst dat we van wetenschap
natuurlijk absoluut niets kunnen begrijpen?", vraagt Bais zich af
in ėėn van zijn columns. "Kunnen of willen, dat is misschien meer
de vraag". Hoe kan het dat terwijl de natuurwetenschappen de
drijvende krachten zijn achter zoveel keerpunten en vernieuwingen
in de samenleving, het verschijnsel scientific illiteracy
zo wijdverspreid is, zelfs onder intellectuelen? Bais spreekt van
een pijnlijke afwezigheid van de natuurwetenschappen in het
alledaagse cultuurbeeld, een volledige mismatch.
Suggesties om de teloorgang van de Nederlandse betacultuur te
remmen zijn wel aan Bais toevertrouwd. Een ideetje om het nerderige
imago van het betavak sexier te maken: "Ik heb er geen enkel
bezwaar tegen om mij in een nonchalant gesneden pak van Hugo Boss,
in een donkergroene jaguar te laten voorrijden bij de collegezaal
(...) waar ik vervolgens mij entree maak terwijl een charmante
floormanager, strak in mantelpak gestoken, de demonstratieproeven
klaarzet."
Toekomst van de wetenschap
In de bundeling wisselen speelse stukken zich op tijd af
voor inhoudelijke beschouwingen. Naast Haagse borrelpraat,
oestergezwam en een analyse van voorwoorden van wetenschappelijke
publicaties, beschrijft Bais op voortreffelijke wijze hoe 'de
ledigheid - des duivels oorkussen - de toekomst van onze kosmos
domineert'. Via een bierviltjesbereking toont hij aan dat kennis
sneller toeneemt dan het aantal vragen -'een rechtvaardiging van
het wetenschapsbedrijf'- en legt hij de troost uit van het 'niets
voor niets niets weten over niets'.
Ook zijn mening over het optimistische wetenschapsbeleid en
wereldbeeld daarbij van bestuurders steekt Bais niet onder stoelen
of banken. De toekomst van de wetenschap wordt meer bevochten in de
hoofden van postdocs dan in de strategische nota's van de
bestuurlijke bovenlaag, meent hij. En de pleister op de academische
wonde is niet de ''gemiddelde multiculturele, multidisciplinaire,
multimediamieke Europese eendagsbachelor'. Wel roemt hij FOM dat
met een aantal initiatieven de wetenschap aan 'gerechtvaardigde'
zekerheid heeft geholpen.
Bètakunstenaar
'Kwanta, kwinkslagen & kwakzalvers' is niet alleen het
relaas van een natuurkundige, van een pleitbezorger van de
wetenschappen of dat van een markante maatschappelijk betrokken
burger. Het is er ook ėėn van een kunstenaar. Bais laat zien dat
hij niet alleen goed is met formules en taal, maar ook met
illustraties. Alle begeleidende tekeningen in het boek zijn van
zijn hand. En hier is geen sprake van een 'mismatch'.
Kwanta, kwinkslagen &
kwakzalvers. Essays &
columns
Sander Bais
Amsterdam University Press
ISBN 978 90 8964 266 0 - paperback,304 pagina's - 16 juni 2010 -
www.aup.nl
