Volgens prognoses van het CBS daalt de leeftijdscategorie 0-20
jaar tussen 2009 en 2040 over heel Nederland gemeten al met zo'n 7 %. Dat betekent dat in sommige regio's sprake
zal zijn van veel hardere teruggang, tot wel 15 à 20 %. Het aantal
leerlingen daalt op dit moment vooral in het primair onderwijs. De
gevolgen hiervan zijn groot en niet alleen voor de kleine
plattelandsscholen.
Impact op geld en kwaliteit
Ook voor grotere scholen zijn de gevolgen aanzienlijk en gaan
zij nog fors toenemen. Alleen al financieel, want minder leerlingen
en een krimpend perspectief van nieuwe leerlingen en studenten
houdt simpelweg minder bekostiging in. Voor het PO en VO is
dat extra moeilijk nu men rekening moet houden met een tijd waarin
zij ook met aanvullende bezuinigingen te maken hebben, zoals die op
het passend onderwijs.
Op www.leerlingendaling.nl vinden zowel
onderzoekers naar demografische ontwikkelingen en effecten, als de
scholen voor primair en voortgezet onderwijs zelf informatie
over de gevolgen van de leerlingendaling en handvatten om hiermee
om te gaan. Dit digitale handboek is een initiatief van het
Nationaal Netwerk Bevolkingsdaling en omarmd en financieel
ondersteund door werkgevers- en werknemersorganisaties in het
primair en voortgezet onderwijs. Het Netwerk en de sociale partners
willen zo scholen op tijd bewust maken van de vaak grote gevolgen
van de leerlingendaling. Ook speelt de internetsite in op vragen en
dilemma's van scholen en reikt de site oplossingsrichtingen aan met
behulp van goede praktijkvoorbeelden.
De leerlingendaling heeft grote invloed op bijvoorbeeld de
organisatie, de personele samenstelling, de financiën en de
huisvesting van het onderwijs. Vaak zal blijken
dat instellingen minder kunnen investeren in de kwaliteit van
het onderwijs. Het is van groot belang dat scholen tijdig op nieuwe
ingrijpende situaties inspelen en hun visie plus maatregelen
onderbrengen in een strategisch meerjarenbeleid.
Samenwerken, fuseren en onderzoeken
Sommige scholen komen door de leerlingendaling onder de
zogenaamde opheffingsnorm en zullen moeten sluiten. Op de site
staan mogelijkheden en voorbeelden van hoe samenwerking met andere
scholen en/of bijvoorbeeld gemeentelijke voorzieningen en fusies
tussen scholen sluitingen mogelijk kunnen voorkomen. Ook minister
Van Bijsterveldt speelt op deze ontwikelingen in en biedt ruimte
voor zogeheten sleutelexperimenten op demografische
terrein.
Wanneer de school zich geconfronteerd ziet met een
leerlingendaling is communicatie met leraren, ouders en burgers uit
de gemeenschap essentieel. De school staat voor keuzes die voor
allen gevolgen kan hebben. Hoe pak je deze communicatie aan? Ook
hiervoor biedt de site www.leerlingendaling.nl handvatten. Het CAOP
coördineert in opdracht van de betrokken sociale partners de nieuwe
site.
Bij de lerarenopleidingen speelt men al in op de lange termijn
consequenties van de demografische omslag. U leest hier
het stuk van ScienceGuide over de fusie in Limburg van
verschillende Pabo's van Zuyd en Fontys om de krimp in deze regio
tijdig op te vangen.
Ook elders in het HO kijkt men vooruit rond dit thema. De
Hanzehogeschool gaat op 1 april 2012 een lector Krimp
benoemen. Het lectoraat onderzoekt de motieven, drijfveren,
wensen en beweegredenen van bewoners van de krimpregio. Ir. drs.
Sabine Meier zal met het lectoraat ingebed worden in het
Kenniscentrum NoorderRuimte. Met het praktijkgestuurd
onderzoek vanuit de hogeschool moet een belangrijke bijdrage
geleverd worden aan het Kennisnetwerk Krimp Noord-Nederland.