De minister onderstreept in een vraaggesprek met het blad Forum
van VNO-NCW haar pleidooi voor excellentie in heel het onderwijs.
Zeker in het HBO en WO, maar ook in de 'toeleveranciers'
daarvan.
Hoogvlakte zonder pieken
"De OESO zegt dat we het goed doen met het investeren in
kwetsbare leerlingen, maar dat we het laten zitten met het
stimuleren van excellentie en hoogbegaafdheid. Nederland is een
hoogvlakte zonder pieken. Excellente jongeren kunnen de economie
aantrekken. Die hebben excellente docenten nodig, en die moet je
extra belonen. Dat kan een uitdaging zijn voor andere
docenten."
"Vroeger ging 60 % van de leerlingen naar het middelbaar
beroepsonderwijs en 40 % naar algemeen vormend voortgezet
onderwijs. Tegenwoordig is dat omgedraaid. Ouders spelen daar een
belangrijke rol in. Ondertussen dalen de diplomaresultaten op de
havo en het vwo. Daarom worden de eisen aangescherpt."
Two to tango
Daarom gaat de minister van OCW uitvoerig in op de positie en
kansen van MBO'ers. Dat bedrijven zelf jongeren extra opleiden,
omdat men bovenop het nivau van de ROC-opleidingen meer wil, vindt
Van Bijsterveldt geen probleem. "Er is niks mis met samen - school
en bedrijf - verantwoordelijkheid nemen. De kwalificatieniveaus die
het mbo hanteert, komen rechtstreeks uit de boezem van het
bedrijfsleven. Leerlingen lopen stages bij bedrijven en oudere
werknemers worden een paar dagen per week ingezet om de liefde voor
het vak op scholen uit te dragen. Dat laatste mag van mij overigens
veel vaker gebeuren."
Zij raadt daarbij aan naast mensen uit de koepels ook ervaren
lieden uit de bedrijven zelf mee te laten doen bij de ontwikkeling
van zulke opleidingestrajecten. "Als het beter moet, zijn beide
partijen aan zet. It takes two to tango. Wat mij in dit verband
opvalt, is dat in de overlegcircuits vaak mensen uit de
brancheorganisaties naar voren worden geschoven. Het is volgens mij
juist belangrijk om met mensen te praten die met hun poten in
modder staan. Die weten het beste wat nodig is."
Geen vuile handen van techniek
Juist vanuit het MBO hoopt en verwacht zij een veel grotere
doorstroom naar en enthousiasme voor de bèta-tech opleidingen,
zowel binnen de ROC's als in het hoger onderwijs. Dat gaat niet
vanzelf, zo merkte zij en gaat de betrokken instellingen daarom
extra opporren. "De afgelopen jaren hebben we de meest glossy
folders zien rondgaan over opleidingen waarvan je denkt: krijgen ze
daar later wel een baan in? Scholen worden daarom verplicht om in
een soort bijsluiter informatie te geven over de
arbeidsmarktkansen."
"Van techniek krijg je niet altijd vuile handen. Kijk naar ASML.
Laat dus als bedrijf zien wat je in huis hebt, zorg dat je open
bent. Vroeger waren productiebedrijven zichtbaar in de stad,
voordat ze naar buiten werden verplaatst. Jongeren maken daar niet
meer automatisch kennis mee. Van die begrippen hoger en lager
moeten we ook af. Jongeren van allochtone afkomst en hun ouders
hebben maar één doel: een witte boorden vak bereiken. Terwijl een
deel van hen veel beter op zijn plaats zou zijn in de
techniek."
Huiverig voor algemene maatregelen
De vaak wat langere en zwaardere bèta-tech opleidingen zouden
echter wel eens flink last kunnen hebben van het ontmoedigende
effect van een maatregel als de langstudeerboete, zo houdt VNO-NCW
de minister in het interview voor. Zij reageert daar opmerkelijk
op. Allereerst werpt zij die gedachte niet van zich af en geeft aan
te erkennen, dat hier een lastig probleem en ook een risico voor
haar eigen beleidsdoelstellingen ligt ten aanzien van excellentie
en bèta-impulsen.
Maar een oplossing via allerlei uitzonderingsbepalingen in die
regeling ziet zij niet zitten. "Ik ben huiverig voor generieke
maatregelen, want die schieten vaak hun doel voorbij. Als je alle
studenten techniek korting zou geven, krijg je dead weight
loss, want een deel zou toch wel kiezen voor techniek." Van
Bijsterveldt komt met een andere benadering. Deze zou erg goed
passen in de uitwerking van de Human Capital Agenda´s van de
topsectoren. De minister stelt het volgende voor te doen: "Ik zie
meer in speciale arrangementen die bedrijven zelf kunnen afspreken
met studenten." Oftewel: EL&I en de boegbeelden zijn nu aan
zet. Weer two to tango dus.