Bij de opening van dit academisch jaar presenteert
ScienceGuide voor de tiende keer zijn Top 10 van
machtigste en meest inspirerende vrouwen en mannen uit HBO, WO,
onderzoek en innovatie. En ook nu weer de Tip 5
van de up and coming talenten en beslissers.
De informanten wilden dit jaar echt andere, liefst nieuwe namen
naar voren brengen. De tiende aflevering moest maar eens ontsnappen
aan het vaste rijtje koepelbazen, CvB-bobo's en politieke
zekerheidjes, zo werd ScienceGuide meegegeven. Bij de
uiteindelijke weging van de input viel op dat zoiets aan de ene
kant erg leuk lukt, maar aan de andere kant ook weer niet helemaal.
Sommige mensen zijn blijkbaar niet weg te denken uit de Top van de
macht én de inspiratie.
De lijst voor 2010 ziet er als volgt uit en bij elke naam leest u
enkele van de opvallendste overwegingen die kenners van de sector
ScienceGuide meegaven.
1 Cees Veerman
"Een inkoppertje", aldus een expert uit de top van R&D. Een
man die "een kunststukje leverde," dat zo overtuigde dat het "bijna
achterdocht wekt. Is this too good to be true?" Het
rapport-Veerman ontstond na een tikje ongeplande speech van
Minister Plasterk. En na het bedankje van Jaap de Hoop Scheffer om de
Commissie te leiden, die Plasterks voorzetje moest ombouwen tot
iets bruikbaars.
Een topvrouw uit het WO zegt daarover: "Als we maar beseffen dat
dit geen free lunch is, maar dat wij nu zelf keuzes moeten
maken. Toen Veerman met zijn stuk kwam, hebben we immers allemaal
geapplaudisseerd." Vluchten kan niet meer, of toch nog wel? Met de
nodige zelfspot vreest Veerman zelf dat OCW "de la waarin het stuk
zou passen al heeft uitgezocht" zo zei hij vorige week.
Zoiets durft alleen een bestuurder te zeggen die zeer zeker van
zijn zaak is. Of een boer die naar de hemel kijkt en weet uit welke
wolk aan de horizon straks de bui gaat vallen. Veerman is er best
trots dat hij beide is.
2 Richard T. Clark
Hoevelen hadden ooit gehoord van Merck? Laat staan van de CEO van dit Amerikaanse bedrijf? Toch heeft de
heer Clark met één pennenstreek de ambities van een kennisnatie
Nederland, die opklimt naar de Top 5 van de wereld, ruw
ontnuchtert. De sluiting van MSD in Oss kwam onverhoeds,
"eigenhandig en ondoorgrondelijk beslist," zoals een kenner
schrijft.
De privaat gefinancierde R&D in Nederland was al relatief zwak
en gering van omvang. De investeringen daarin van het bedrijfsleven
waren al een van de minst succesvolle aspecten van de KIA en de
Lissabonagenda. Nu werd nog eens duidelijk merkbaar hoe kwetsbaar
en afhankelijk de R&D-inspanningen zijn van een beperkt aantal
bedrijven.
3 Bert van der Zwaan - Yvonne van Rooy - Robbert
Dijkgraaf
Dit trio markeert de opmerkelijk krachtige, gezaghebbende
positie van de Nederlandse kennissector in het klimaatonderzoek
wereldwijd. Professor Van der Zwaan (UU) en zijn collegevoorzitter
Van Rooy presteerden het om het eerste grote EIT-programma 'naar
ons land te halen'. De UU trekt het Europese consortium van
kennisinstellingen en bedrijven dat het klimaatonderzoek van het hele continent een
forse impuls moet geven.
Robbert Dijkgraaf - "de superintelligente knuffelbeer van de
wetenschap" - volgens een respondent werd door de VN gevraagd het
omstreden klimaatproject van de IPCC door te lichten en deze
kritische evaluatie haalde prompt de wereldpers.
Tussendoor deed hij nog iets: Hij legde "zelfs een beetje voor heel
het HO een toekomststrategie neer" voor de HBO kunstopleidingen.
Die strategie werd al direct beschouwd als de sleutel voor de concrete uitvoering van
Veerman.
4 Theo
De Theo-route bleek de codenaam voor versoepeling
van afstudeertrajecten voor sterk vertraagde HBO-studenten. De
meest betrokken docent had namelijk deze voornaam. Precies tien
jaar na de HBO-fraude met de 'Vlaamse carrousel' leek zo'n
nachtmerrie weer op te doemen. In de zomerse komkommertijd werden
dan ook sterke verhalen en broodjes aap gretig geserveerd. De
gesjeesde burgemeester van Maastricht werd gevraagd een
integriteitsonderzoek te starten. HBO-topman Olchert Brouwer legde
de vinger op de zere plek: De hypocrisie van rendementsbekostiging
als variant van de Hof van Eden.
5 Martin Bosma en Mariëtte Hamer
Twee Kamerleden met een flagrant verschillende missie en een
opvallende impact op het kennisbeleid. Bosma (PVV) is de
HO-woordvoerder van de partij van het (enig) lid Wilders en diens
sparring partner, speechschrijver en intellectueel
factotum. Hij is bekend als bestrijder van inspanningen van
allochtoon studiesucces, omdat dit autochtonen zou discrimineren. Wie weet waaraan
ECHO-ambassadeur Mark Rutte nog is ontsnapt, met dank aan Ab Klink
c.s.
Hamer (PvdA) stond in 2009 op 2 in de Top 10. 'Waarom?', vroegen
velen toen informeel aan ScienceGuide. Twee weken later diende zij
de motie-Hamer in die kamerbreed werd aangenomen. Het effect was enorm, helemaal
toen de partijen versneld hun verkiezingsprogramma's moesten
opstellen. "Zij heeft het onderwijs behoed voor forse
bezuinigingen," meldt een kenner lapidair.
Maar wellicht nog belangrijker: met de 'Top 5 in 2020' heeft Hamer
een scherpe, breed gesteunde ambitie geformuleerd waar geen Kabinet
Rutte omheen kan. Van welke samenstelling dan ook. Zou zij eerder
in deze kabinetsformatie al in een sleutelpositie gekomen zijn, dan
was Mariëtte Hamer in 2010 vermoedelijk de nummer 1 van de Top 10
geweest.
6 Marja van Bijsterveldt
Niemand profiteerde zo van de kwestie Uruzgan als deze
CDA-bewindsvrouw. Ook met die wat valse leuze werd Van Bijsterveldt
getipt door een van de velen die haar noemden. "Plasterk is van
mij," die Tweet bij de herverdeling van de portefeuilles bij OCW na
de val van het kabinet zal haar wel een tikje blijven
achtervolgen.
"Ze weet menigeen te winnen, van leraar tot bestuurder en vooral
ook haar eigen ambtenaren," neemt een Haagse kenner waar. Binnen
haar partij is zij als laatste succesvol te noemen voorzitter
iemand met groot gezag en nog groter netwerk. Haar
onderwijsvernieuwingen van educatieve minoren tot 'Eerst de Klas'
zijn "even concreet als effectief" gebleken, zegt men in de top van
het WO wat verrast.
"Goedlachs" noemt een waarnemer haar, maar pas op! De manier waarop
zij de nieuwe Stichting van het Onderwijs kapittelde over het ontbreken van studenten en
scholieren daarin gaf aan hoe scherp een in charme verpakt mes kan
snijden.
7 Appy Sluijs - Eveline Crone - Erik
Verlinde
Drie jonge hoogleraren die in hun vakgebied nu al als toppers
gelden. Crone draait bovendien als bestuurder al fors mee in de
mannenwereld van R&D: voorzitter Jonge Akademie, lid onderwijsonderzoeksraad NWO en zo volgt er
vast nog veel meer. Appy Sluijs is al zowat een vaste auteur in
Nature en Science, maar werkt ook op YouTube, bij De Wereld Draait
Door en is het jongste lid van de Jonge Akademie. De
klimaatonderzoeker annex hardrock musicus onderstreept daarmee nog
eens de rol van de mensen op 3 in de Top 10 die hem zijn vleugels
doen uitslaan. Erik Verlinde (UvA) is zo gedurfd en origineel in
zijn denken over fysica dat hij Newton hoopt te verbeteren. Een beetje hoofdschuddend
bewondert Robbert Dijkgraaf hem wel. De New York Times interviewde
hem al als nieuw fenomeen onder de theoretici van de natuurwetten
in het heelal.
8 Dirk Jan van den Berg en Ron Bormans
Bormans biedt "consequent hoge kwaliteit in zijn bijdrage aan
elk debat voor het HO," zegt een topman in de kennissector. De
HAN-voorzitter was de enige actieve HO-bestuurder die lid mocht worden van de Commissie Veerman. Het
verzet daartegen van de rectores van de universiteiten mocht niet
baten. Dan sta je niet alleen boven de partijen, maar ook boven de
materie.
TU-voorman Van den Berg kwam van de ambassade in Beijing naar
Delft. Beleidschinees of mandarijnencultuur schudde hij snel van
zich af. Met zijn pleidooi voor het Zwitsers model na het Fins
model van het Innovatieplatform heeft hij de kennisagenda een
verrassend nieuw accent gegeven.
9 Robert-Jan Smits en Frans van Vught
Kennisbeleid in Europa kent een forse Nederlandse inbreng. En
dat ondanks de euroscepsis van Plasterk en de anti-europese
reputatie die ons land na het referendum in 2005, de
EP-verkiezingen van 2009 en de Kamerverkiezingen van 2010 in
Brussel en bij de key-players in Europa inmiddels heeft verworven.
Smits en Van Vught horen bij de top van het Europese kennisbeleid
die de naam van ons land nog wat sauveren.
Smits werd recent DG research bij de Europese Commissie en geldt
als "opperambtenaar met onnoemelijke invloed" die scherp
terugkoppelt naar de stakeholders in eigen land. Van Vught weet van
U-Map de belangrijkste doorbraak te maken
dankzij de Leuven-summit van het Europees HO. Ranking en
kwaliteitsdiscussies zijn nu al niet meer mogelijk zonder U-Map
perspectief en ook het rapport Veerman onderstreept dat Van Vughts
classificatieconcept de leidende toekomstvisie belooft te worden.
En dat Barroso en zijn commissarissen naar Van Vught luisteren, is
natuurlijk ook mooi meegenomen.
10 Jasmijn Koets
Ze viel in als LSVb-voorzitter, en hoe! Eigenhandig maakte zij
van de toekomst van studiefinanciering een topitem van de
vervroegde verkiezingscampagne. Haar tongue in cheek stemadvies voor het CDA was wel het laatste
dat studentikoos en links Nederland had verwacht. Het mocht
Balkenende niet meer helpen, maar de studenten zullen wellicht nog
opkijken.
Zou het uiteindelijke regeerakkoord behoud van de basisbeurs,
gekoppeld aan een generieke verhoging van het collegegeld,
bevatten, dan is dat ook de triomf van Jasmijn. Zelfs als haar
opvolgers daar niet echt blij mee zouden zijn. Naar verluidt was
men onder Opstelten al zo ver.
Origineelste bijdrage
Als elk jaar beloont ScienceGuide een van de respondenten voor
de meest originele bijdrage. Dit jaar is dat Rens van Tilburg. Ook
omdat hij eerlijk toegaf niet één vrouw te hebben voorgedragen en
ook vond dat dat eigenlijk niet deugde. Hij krijgt een pakket
boeken met inspirerende portretten van mensen uit de kennissector:
'Bijzondere Bèta's´, onder wie veel vrouwen als
Ingrid Mulder (Hogeschool Rotterdam), de Inspiratiebundel van de lectoraten uit
Rotterdam en het boek 'Geloven in Samen Leven' van Ina ter Avest
(VU), nieuwe lector bij Inholland over integratie in het
onderwijs.